Introductie

Wim ten Bosch is - samen met Henri le Grand - begonnen in Amsterdam, maar heeft vooral zijn stempel gedrukt op het Rotterdam van tussen de wereldoorlogen.

Gegevens

Voorna(a)m(en) Wilhelmus Theodorus Hyacinthus
Achternaam Ten Bosch
Geboortejaar 1895
Sterftejaar 1967
Geboorteplaats Utrecht
Kwalificaties Architect

Biografie

Architect Wim ten Bosch was een veelbouwer die een belangrijk deel van het Rotterdam van tussen de wereldoorlogen een gezicht gaf. Daarnaast ontwikkelde hij een eigen variant op het Nieuwe Bouwen. Hij was echter geen vernieuwer of pionier en wordt mede daarom slechts een enkele maal vermeld in de vakliteratuur. In de periode tussen 1925 en 1930 was hij geassocieerd met de (binnenhuis) architect Henri le Grand (1903-1989) en realiseerde hij in Amsterdam enkele grote projecten. Het is moeilijk om de mate van samenwerking te reconstrueren en uit te maken wie nu precies waarin het meest de hand heeft gehad.

Hoewel Ten Bosch aanvankelijk in Amsterdam bouwde, lijkt het erop dat hij na herhaalde wrijvingen met de welstandscommissie van Amsterdam de hoofdstad de rug toe heeft gekeerd. In de jaren daarop wist hij, zelfstandig, zijn stempel te drukken op een aantal delen van Rotterdam: de Meent-doorbraak en een aantal uitbreidingswijken in Rotterdam (Blijdorp, Bergpolder, het Liskwartier, en stukken van Zuid). Na de oorlog raakte Ten Bosch in een benarde situatie, omdat hij van Nazi-sympathieën werd verdacht. Op basis van de processtukken ontstaat de indruk dat mensen die hem zijn zakelijke successen van voor de oorlog misgunden, getracht hebben hun gram op hem te verhalen. Hij heeft toen - voor zover bekend - uitsluitend nog projecten buiten Rotterdam gerealiseerd. Het betreft een aanzienlijk aantal arbeiderswoningen en twee scholen volgens het prefab bouwsysteem Dotremont - Ten Bosch. Stichting BONAS heeft van Ten Bosch een architecten-inventarisatieproject gerealiseerd.

Het duo Ten Bosch en Le Grand was gespecialiseerd in winkels en cafe’s. Mogelijk maar één van hun scheppingen op dit gebied heeft de tand des tijds doorstaan, namelijk de onderpui van de hoek Eerste Helmersstraat-Constantijn Huygensstraat in Amsterdam. Aanvankelijk was dit een winkel. Bij de verbouwing tot café Koch (mogelijk in eerste instantie in 1928, maar het huidige uiterlijk dateert van iets later, vermoedelijk 1933) werd een art deco pui met natuurstenen gevelbekleding aangebracht, evenals opmerkelijk glas-in-lood. Bij deze en een aantal andere interieur- en onderpuiverbouwingen (Huf ca.1926, Peugeot Garage 1926, de lunchroom VAMI 1927, café Rijntalder 1929) had vermoedelijk Le Grand als specialist op dit gebied een belangrijke inbreng. Dit vermoeden wordt gestaafd door het feit dat, na de ontbinding van het bureau, Le Grand hoofdzakelijk voor Huf en Etam werkzaam is gebleven. Projecten op het gebied van woningbouw in Amsterdam betreffen een blok op de hoek van de Beethovenstraat en de Gerrit van der Veenstraat, Van Straten's textielfabriek aan de Geldersekade, evenals woonblokken in de Amazonestraat, Uiterwaardenstraat, Dirksz-Krommertstraat, evenals een garagebedrijf met bovenwoningen aan de Zeeburgerdijk (inmiddels afgebroken).

Wat is de betekenis van Ten Bosch? In de jaren dertig was hij voor bouwondernemers één van de meest gezochte architecten van Rotterdam. Hij trachtte door een verzorgde en afwisselende architectuur zijn overwegend grote blokken middenstandswoningen een aantrekkelijk voorkomen te geven. Hij bediende zich van sierlijke details ontleend aan de Renaissancearchitectuur om dit doel te bereiken. Daarbij hechtte hij waarde aan het behagen van de bewoners, wat zich uitte in veel aandacht voor trapportalen, fietsenbergingen, grote vensters, erkers en balkons. Ten Bosch importeerde in zekere zin stijlelementen uit de Amsterdamse School in het Rotterdamse bouwmilieu. In Rotterdam onderging hij vanaf circa 1935 de invloed van het Nieuwe Bouwen. Zijn architectuur behoudt daarbij steeds een herkenbaar eigen signatuur. In de eerste oorlogsjaren experimenteert hij met even speelse als praktische gebouwen in de vorm van noodwinkels. Hij was een van de eersten die in Nederland het principe van de strokenbouw (Jaffa) in de praktijk hebben gebracht. Na de Tweede Wereldoorlog lijkt hij zich voornamelijk op de oplossing van het probleem van de woningnood in combinatie met het gebrek aan bouwmaterialen gestort te hebben, dit door de introductie van een prefab systeem dat hij op basis van een door Dotremont geoctrooieerde bouwwijze had ontwikkeld.

De tekst van dit artikel is grotendeels een verkorte versie van de webpagina over Bosch en Le Grand van Het Nieuwe Instituut.

Links

1. https://zoeken.hetnieuweinstituut.nl/nl/personen/detail/6659c4eb-7e10-5198-876d-43fe1aa500a0

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor deze persoon.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.