Introductie

Een leuke verrassing als je nietsvermoedend een van de gebouwen van Hudson's Bay inloopt en stuit op een overblijfsel uit de tijd dat het pand dienst deed als kantoor voor de Gemeentegiro.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Wandschilderingen, Oudezijds Voorburgwal 274, Amsterdam
Type object
Materiaal
Opdrachtgever(s) Gemeente Amsterdam
Betrokken architect(en) Kees van der Wilk
Betrokken kunstenaar(s) Max Nauta
Geplaatst in 1934
Huidige eigenaar Particuliere eigenaar

Achtergrond

De oude Sint Pietershal, of Grote Vleeshal, is een lang gebouw tussen Oudezijds Voorburgwal en de Nes. Achter de achttiende-eeuwse gevel aan de Voorburgwal werd in 1929-1933 in een zakelijke stijl die door gebruik van baksteen en beeldhouwwerken verwant is aan de Amsterdamse School, een kantoor gebouwd voor de Gemeentegiro, Amsterdams eigen girodienst. Het werd gebouwd naar ontwerp van Kees van der Wilk. Aan de lange zijkanten van het gebouw werden zes gevelstenen van Hildo Krop geplaatst. De stenen verbeelden beroepen die in deze buurt worden uitgeoefend.

De begane grond bevatte onder meer een wachtkamer, een grote hal voor het publiek, ruimten voor de afdelingen Kas, Rekening-Courant en loontellers. De hier besproken wandschilderingen zullen zich gezien het moraliserende karakter in een publieke ruimte hebben bevonden. Zij zijn aangebracht links en rechts van een groot houten kozijn met deur en daarboven een grote klok.

Interieur

Blijkens de handtekening (rechts boven) zijn de schilderingen van de hand van Max Nauta (1896-1957), een schilder en glazenier, die onder meer geregeld werkte voor de gemeente Amsterdam. De titel van de schilderingen luidt LAUS SOLIS (lof der zon) en POST NUBILA LUX (Na het duister komt het licht). Zij sluiten symbolisch aan bij de vooruitgang van de mensheid, zoals die onder meer werd ervaren met de invoering van de Gemeentegiro.

Onder Laus solis zien we een man met in zijn rechterhand een kristallen bol en in zijn linkerhand een schijf met cirkels, waarin het wapen van Amsterdam te zien is. Rechts van hem staat het woord EENVOUD. Links onder hem zien we een jonge vrouw met een bijenkorf en het woord NIJVERHEID. Vlak boven haar een staaf waarop een lichtende gloeilamp. Rechts van haar staat een wat oudere vrouw, mogelijk een arbeidster, met hamer en beitel, naast het woord ZELFKENNIS. Onder haar beelden van een moderne stad en een stoomtrein.

Aan de andere zijde van de deur, onder de woorden Post nubila lux, staan een moeder met kind omgeven door een aura van sterren, naast het woord VERTROUWEN. De moeder met kind doen denken aan Maria met Jezus. Onder hen links een man, vermoedelijk een metselaar, met een troffel, en zo de pendant van de vrouw met hamer en beitel, (OPBOUW) en rechts Mercurius met zijn lichtende staf (HANDEL).

Volgens Wikipedia droegen het protestantisme en later de vrijmetselarij bij aan de geestelijke vorming van Nauta. Dit is ook te zien in deze schilderingen, die qua beeldtaal aansluiten op de Amsterdamse School en kunstenaars als Roland Holst en helemaal passen bij de wat moraliserende toon die openbare kunstvoorwerpen in die tijd kenmerkte. Kunst was niet alleen verfraaiend, zij was ook opvoedend van karakter.

Er zijn veel overeenkomsten met een glas in lood raam dat Nauta, eveneens in 1934, ontwierp voor Ford Den Haag. We zien hier een zelfde mannenfiguur als in de wandschildering voor de Gemeentegiro. Het raam werd vervaardigd door glazenier Schrier. Het is niet in opdracht van de dealer in Den Haag gemaakt, maar aangeboden door de gehele dealerorganisatie aan De Nederlandsche Ford Automobielfabriek N.V. De dealernamen staan onderin het raam vermeld. Later is dit raam verhuisd naar het kantoor van Ford Nederland aan de Amsteldijk te Amsterdam. Dit raam hangt nu op het hoofdkantoor van Ford in Amstelveen.

Recente ontwikkelingen

Sinds 2017 maakt de hal onder de naam Meathall deel uit van het Rokinfiliaal van warenhuis Hudson's Bay. De schilderingen zijn te zien in de winkel.

Gebruikte bronnen

1. 'Amsterdam. Bouw van een gemeentelijk girokantoor'. In: De Maasbode, 19 augustus 1929, blz 2.

Links

1. https://020apps.nl/1850-1940/Oudezijds_Voorburgwal/274
2. http://www.delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=MMKB04:000197681:mpeg21:a0013
3. https://nl.wikipedia.org/wiki/Max_Nauta
4. http://www.timswings.nl/hildokrop/werken-in-nederland/beelden/b-81-gemeentelijk-girokantoor-amsterdam/
5. https://www.conam.info/vraag-a-aanbod/opgeloste-vragen/1262-opgelost-glas-in-loodraam-ford

Professionele of persoonlijke band met dit voorwerp

Rembrandt's Room twitterde over deze schilderingen en vroeg zich af wie de maker was. Ik was benieuwd, ging ze bekijken en zag dat het om Max Nauta ging. Ze zijn vermoedelijk jaren niet voor het grote publiek zichtbaar geweest, maar hebben de tand des tijds redelijk goed doorstaan.

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor dit voorwerp.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.