Introductie

Vanaf de jaren twintig voltrok zich een artistieke hervorming bij de posterijen die zich uitstrekte van de kantoorinterieurs tot aan de brievenbussen. Door kunstenaars ontworpen postzegels werden het visitekaartje van het bedrijf.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Postzegels 1 en 2 cent, De leeuw in de Hollandse tuin
Type object Grafisch ontwerp
Onderdeel van collectie Museum Het Schip, Amsterdam en Museum voor Communicatie, Den Haag.
Materiaal papier
Opdrachtgever(s) Administratie der Posterijen en Telegrafieën, vanaf 1928 genaamd Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie (PTT).
Betrokken architect(en)
Betrokken kunstenaar(s) Michel de Klerk
Geplaatst in 1923
Huidige eigenaar Museum Het Schip

Achtergrond

Michel de Klerk ontwierp deze zegels in het kader van een postzegelprijsvraag die in 1920 werd uitgeschreven op initiatief van de Nederlandsche Vereeniging voor Ambachts- en Nijverheidskunst (V.A.N.K). Mr. J.F. van Royen, lid van het college van advies van de VANK en tevens SG van de Posterijen en Telegrafie had zich in 1912 al laatdunkend uitgelaten over het Rijksdrukwerk. In zijn ogen was dit “leelijk, leelijk, leelijk d.i. driewerf leelijk”.

Exterieur

De Postzegel is een steendruk uitgevoerd door Joh. Enschedé en Zoonen.

De zegel van 1 cent is paarsblauw, die van 2 cent is oranje. De zegel toont een leeuw met geheven zwaard. Zijn linkerpoot rust op iets wat een mand lijkt te zijn. De leeuw wordt omgeven door de takken en bladeren van een boom die de zegel tot de randen vullen. (In het oorspronkelijke ontwerp van De Klerk lopen de takken en bladeren niet tot aan de zegelrand.)

De afbeelding gaat terug op de leeuw in de Hollandse tuin op bijvoorbeeld gevelstenen en penningen uit de 16e en 17e eeuw. De Hollandse tuin is in de heraldiek een omheining of haag met een toegangshek. Waarschijnlijk is dit op postzegelformaat een soort mand geworden, omdat de geldwaarde er aan weerszijden op moest passen. Kenmerken van de Amsterdamse School zijn het expressionisme en de decoratieve stijl.

Naast de open prijsvraag werden vijf kunstenaars aangezocht een ontwerp in te zenden voor een zegel mét en zonder beeltenis van koningin Wilhelmina: Michel de Klerk, J.L.M. Lauweriks, Chr. Lebeau, S.H. de Roos en Jan Toorop. Lauweriks en Toorop deden niet mee. 90 kunstenaars zonden hun ontwerpen anoniem in onder een motto. Het motto van Michel de Klerk was "Graficus". Omdat geen van de ontwerpen voldeed aan alle vooraf gestelde eisen werden de twee hoofdprijzen niet uitgekeerd. De eerste twaalf ontwerpers, waaronder Michel de Klerk, ontvingen een aangepaste geldprijs.

Alleen zijn ontwerp zonder de beeltenis van het staatshoofd werd in 1923, na een aanpassing, als postzegel van 1 en 2 cent uitgegeven. In een commentaar op de prijsvraag dat in 1921 verscheen van de hand van een teleurgestelde deelnemer (Herman Hana) wordt het ontwerp van De Klerk bekritiseerd: “(…) met de klauwen rustend op den rand van zijn poezemandje, jongen, dat is zoo’n kwaie.” Volgens Hana is de zegel niet vlak genoeg en is de jury “door valsche lokmiddelen verleid (…) naar de doolpaadjes van de voortijd.” Het expressionisme van het ontwerp is ook een reden waarom het niet geschikt is voor postzegelformaat: “ Toch (…) is dit een picturaal-decoratieve voorstelling (…) geen post-zegel ornamentatie.”

Gebruikte bronnen

1. Mw. I.C. van der Vlies, 'Roijen, Jean François van (1878-1942)', in Biografisch Woordenboek van Nederland.
2. Herman Hana en Meester E.A.J., De postzegelprijsvraag (Haarlem, 1921).

Links

1. http://www.postzegelontwerpen.nl
2. http://www.hubert-herald.nl/NederlandseLeeuw.htm
3. http://www.iconenvandepost.nl/
4. http://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880-2000/lemmata/bwn2/royen

Professionele of persoonlijke band met dit voorwerp

Deze postzegel behoort tot de collectie van Museum Het Schip. Bijzonder is dat Michel de Klerk een iconisch beeld uit de Nederlandse heraldiek heeft vertaald naar de vormentaal van de Nieuwe Kunst.

Ingezonden door: Sylvia Moerland

Sylvia Moerland In 2012 heb ik een master afgerond in de richting kunstnijverheid en design (Leiden) waarin ik me onder meer heb beziggehouden met voorwerpen met een mengeling van Westerse en Afrikaanse iconografie en de discussies over een nieuwe vormgeving begin 20e eeuw, bijvoorbeeld de verwerping van het ornament door Adolf Loos. De Amsterdamse School boeit mij vanwege het expressionisme en de niet-Westerse invloeden.

Reacties

Geen reacties voor dit voorwerp.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.