Introductie

De wandschilderingen in deze prachtige bestuurskamer kunnen we aan Ferdinand Jantzen toeschrijven.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Bestuurskamer Weduwenhof, Amsterdam
Type object Interieur / ameublement
Materiaal
Opdrachtgever(s) Diaconie van de Nederduitsch Hervormde Gemeente
Betrokken architect(en)
Betrokken kunstenaar(s)
Geplaatst in
Huidige eigenaar Diaconie van de Nederduitsch Hervormde Gemeente

Achtergrond

Het Weduwenhof, nu ook bekend als Hugo de Groothof, is een L-vormig blok op de hoek van de Eerste Hugo de Grootstraat en Van Oldebarneveldtstraat. In 1881 kocht de Diaconie van de Nederduitsch Hervormde Gemeente te Amsterdam dit stuk grond, dat toen nog in een door de gemeente Amsterdam nieuw te ontwikkelen gebied lag. Het Weduwenhof, een ontwerp van architect W. Langhout, zou plaats moeten bieden aan 40 vrouwen en 100 kinderen. In 1882 werd de eerste steen gelegd, op 15 mei 1883 vond de oplevering plaats. Er werd een echtpaar aangesteld, waarvan de man tot huismeester werd benoemd en de vrouw als hoofd van de kinderbewaarplaats.

Na de Tweede Wereldoorlog woonden er al vrijwel geen kinderen meer op het Weduwenhof. De bewoonsters die bleven werden ouder en de tijden veranderden. In 1979 werd een plan opgesteld voor renovatie, dat door de bewoonsters werd goedgekeurd. De indeling werd drastisch gewijzigd, waardoor iedere woning nu beschikt over twee kamers een keuken en natte cel. De laatste weduwe was al vertrokken toen in 1982 het 100-jarig bestaan werd gevierd in het geheel vernieuwde Weduwenhof, inmiddels omgedoopt tot Hugo de Groothof. In 1980 is het bestuur opgeheven en is een Bewonersraad gevormd, waarin nu alle zaken betreffende het hofje worden besproken. Drie woningen worden verhuurd aan de Stichting Exodus en één woning is bestemd voor een diaconale stage. De overige woningen worden door de Diaconie nu gewoon verhuurd; er zijn geen speciale voorwaarden meer.

Interieur

In de bestuurskamer kwam tot 1980 het bestuur maandelijks bij elkaar. In 1926 werd de huidige ruimte in gebruik genomen, "een kamer de Stichting waardig". De aandacht gaat hier direct naar wandschildering boven de haard, waar de woorden ‘Vergenoegd en Dankbaar’ staan. Het is niet alleen het expressieve font dat associaties oproept met de Amsterdamse School, maar ook de paraboolvorm en de vormgeving waarin de woorden staan; dit doet denken aan de vormgeving in bijvoorbeeld Wijdevelds Wendingen. De tekening van de vrouw eronder staat bol van symboliek: zij draagt een juk op haar schouders, ze heeft een duif op haar hoofd, en terwijl haar ene hand ‘bedelt’, rust haar andere hand op een lam.

Wie heeft dit gemaakt? In de bestuurskamer treffen we opvallend genoeg drie tekeningen van de kamer zelf aan. Op twee tekeningen van ene B. Bijtelaar uit 1940 en 1941 is de huidige situatie – met wandschildering – goed herkenbaar. Het interessantst is echter de aquarel uit oktober 1923 die door Ferdinand Jantzen is gesigneerd. Het plafond en de lambrisering op de tekening komt overeen met de huidige situatie. De (speciaal voor de kamer ontwerpen?) meubelstukken zijn echter nergens te bekennen – net als de wandschildering. Het lijkt erop dat dit ontwerp - ontworpen drie jaar voordat de nieuwe bestuurskamer in gebruik werd genomen - uiteindelijk slechts gedeeltelijk is uitgevoerd.

Na publicatie van dit artikel meldde Fer-Jan de Vries, een kleinzoon van Ferdinand Jantzen, zich met informatie die zowel de link tussen Weduwenhof en Jantzen verduidelijkt, als aannemelijk maakt dat we de wandschilderingen aan hem kunnen toeschrijven. Ferdinands vader, Frédéric Guillaume Jantzen, was namelijk opzichter van de Weduwenhof en woonde hier ook met zijn gezin. Ferdinand ontmoette hier zelfs zijn toekomstige vrouw. Zij woonde daar met haar moeder, een weduwe. Frédéric Guillaume was timmerman en maakte onder andere houten speelapparaten. Wellicht heeft hij ook de maquette van de Weduwenhof gemaakt die in de bestuurskamer staat?

Fer-Jan de Vries meldde tevens dat hij de stijl van de wandschilderingen herkende van Ferdinand Jantzens jaarlijkse kerstkaarten. Hij was - zo blijkt ook uit de aquarel in de bestuurskamer - een goed tekenaar en aquarellist. Wellicht dat Jantzen ook verantwoordelijk is voor de vier opvallende 'sjablonen' op het plafond. Hierop zijn (met veel moeite) achtereenvolgens een pelikaan die haar jongen voedt (een thema dat in de christelijk symboliek staat voor opoffering); een schip met een vlag met Andreaskruizen met aan boord een ridder, koning of stedenmaagd; een leeuw die een vaandel vasthoudt met in de linkerbovenhoek een alziend oog of zon, en een tot nu niet thuis te brengen tafereel te zien.

Gebruikte bronnen

1. John Faasse, Ad van Heeswijk en Annemarie Weggelaar, 1882-1982 Weduwenstichting (Amsterdam 1982).

Links

1. http://www.hofjesinamsterdam.nl/hugo-de-groothof.html
2. https://www.wiewaswie.nl/nl/detail/31133619

Professionele of persoonlijke band met dit voorwerp

Het begon met een foto van de wandschildering die ik op Instagram voorbij zag komen. De maakster hiervan (@helenedebruine) bracht mij in contact met Teun-Pieter de Snoo, een van de bewoners, die zo vriendelijk was mij deze fascinerende ruimte te laten zien. Naar aanleiding van deze publicatie meldde Fer-Jan de Vries, een kleinzoon van Ferdinand Jantzen, zich met meer informatie.

Ingezonden door: Marcel Westhoff

Marcel Westhoff

Reacties

geplaatst door Marcel Westhoff op 6 maart 2020 om 11:05:

Een kleinzoon van architect Ferdinand Jantzen meldde zich met interessante nieuwe informatie over deze ruimte!

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.