Introductie

Het Monument voor het Reddingswezen (1935) betekende voor Piet Kramer een terugkeer naar Den Helder. In deze stad werd namelijk het eerste ontwerp van Kramer gerealiseerd: het gebouw voor de Bond voor Minder Marinepersoneel (1914).

Specificaties

Officiële of officieuze naam Monument voor het Reddingwezen, Den Helder
Type object Gedenkteken
Materiaal Baksteen, Natuurstenen beeldhouwwerk
Huidige staat
Adres(sen) Helden der Zeeplein
Postcode(s) 1782 GL
Plaats (provincie) Den Helder (Noord-Holland)
Land Nederland
Opdrachtgever(s) Comité tot eer der redders
Betrokken architect(en) Piet Kramer
Betrokken kunstenaar(s) Theo Vos, Jan Schultsz, Klokkengieterij van Bergen, Gerrit van der Veen
Geplaatst in 1935
Huidige eigenaar Gemeente Den Helder
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 508488

Achtergrond

Sinds het begin van de Redding Maatschappij in 1824 verloren 69 redders hun leven tijdens de uitoefening van reddingen of oefentochten met hun vertrouwde reddingboot. 'Opa' Dorus Rijkers, ofwel voluit Theodorus Rijkers (1847-1928) is een van de bekendste redders van schipbreukelingen uit de Nederlandse geschiedenis. Zijn grootste faam als redder verwierf hij in 1887 met een aantal barre tochten als schipper op een zelfrichtende roeireddingboot van het NZHRM-reddingstation Nieuwediep (Den Helder) naar de Duitse bark Renown. Hij is verder vooral bekend geworden als "de Heldersche Mensenredder", symbool bij wervingsacties voor Nederlandse redders en reddingmaatschappijen.

De dood van Dorus Rijkers op 19 april 1928 was aanleiding, het “Uitvoerend Comité oprichting monument” op te richten voor de realisatie van een herdenkingsmonument. Het monument zou in naam van Opa hen eren die hun leven offerden bij reddingspogingen. Het duurde nog enkele jaren voordat het Nationaal monument voor het Nederlandse Reddingwezen in de vorm van een carillon onthuld zou worden. Het geld voor de bouw is - net zoals dat het geval was bij het Marine Bondsgebouw en het grafmonument van Verstegen in Den Helder - met dubbeltjes en kwartjes bij elkaar gesprokkeld. Kramer heeft zelf het ontwerp voor de postzegels en lucifersdoosjes gemaakt waarmee geld werd ingezameld voor de bouw van het monument.

Zowel het gedenkteken als het park er omheen zijn ontworpen door Piet Kramer. Het monument is gebouwd door aannemer A. van de Wouw uit Huisduinen/Den Helder. Tegelijkertijd met het Monument voor het Reddingwezen is er in het park een borstbeeld geplaatst van Prins Hendrilk, tot aan zijn overlijden in 1934 een zeer actief beschermheer van het Nederlands Reddingwezen. De onthulling van het reddersmonument en het borstbeeld had plaats op 4 juni 1935 door Koningin Wilhelmina.

Het plein waar het monument staat, vlak bij het oude gemeentehuis, heette destijds het Westplein maar is later hernoemd tot Helden der Zeeplein. In de volksmond wordt het monument ook vaak het "Helden der Zee-monument" of kortweg "het carillon" genoemd.

Exterieur

Het Monument voor het Reddingwezen bestaat uit een taps toelopende toren, geplaatst op een aantal bakstenen terrassen met een kroon op de top. De 15 meter hoge toren rijst als het ware op uit de voorplecht (aan weerszijden) van de reddingboot, met een levensgrote beeltenis van een redder aan een stuurrad. De beelden zijn gemaakt door Th. Vos. In de toren is een carillon, bestaande uit 30 klokken, totaal 3500 kg brons, gegoten door de firma Van Bergen te Heiligerlee. Zowel op de west- als op de oostzijde van het monument is een eretableau met symbolische voorstelling en een inscriptie aangebracht.

Eén tableau is vervaardigd door beeldhouwer Jan Schulz, het andere door Gerrit van der Veen, de latere verzetsstrijder. De inscripties luiden resp. “Dankbaar Nederland voor den Arbeid der reddingsmaatschappijen” en “Het Nederlandse volk aan zijn redders ter zee”.

Onder aan het monument is een natuurstenen tegel aangebracht, ter ere van de eerste steenlegging op 2 oktober 1934. De herdenkingssteen vermeldt “PB 2 OCT 1934”, een verwijzing naar de eerste steenlegger P. Brandsma, zoon van de secretaris-penningmeester van het oprichtingscomité L. Brandsma.

Recente ontwikkelingen

In de loop der jaren zijn bij het monument vele plechtigheden gehouden, waarbij meermalen achtereenvolgende vorstinnen aanwezig waren. Na de beëindiging van de Tweede Wereldoorlog stond het (gelukkig gespaard gebleven) monument er verlaten bij te midden van een grote puinvlakte van het door de Duitse bezetter afgebroken stadsdeel Oud-Den Helder. De 30 klokken van het carillon waren geroofd, maar werden in een in het IJsselmeer gezonken binnenschip, tezamen met andere klokken uit Noord-Holland, teruggevonden. In 1950 werd het carillon voor de eerste maal na de oorlog weer bespeeld.

In 1999 is het monument ter gelegenheid van het 175-jarig bestaan van de Nederlandse Reddingwezen (inmiddels KNRM genaamd) gerestaureerd.

Gebruikte bronnen

1. Tijdschriften Regionaal Archief Alkmaar, uitgave 1 september 1997.

Links

1. http://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_rijksmonumenten_in_Den_Helder_(plaats)
2. https://www.monumenten.nl/monument/46484
3. https://nl.wikipedia.org/wiki/Dorus_Rijkers
4. http://www.vanderkrogt.net/standbeelden/object.php?record=NH15ap
5. https://www.knrm.nl/wat-doet-de-knrm/historie/verdronken-redders-69
6. https://onh.nl/verhaal/strijdbare-matrozen-blauwe-zeeridders-en-een-verweesde-brug

Professionele of persoonlijke band met dit object

Richard Keijzer: Mijn tweede monument in de provincie Noord-Holland. De eerste was de Troelstra-naald in Haarlem, die een stuk minder imposant oogt. Dit is een monument dat letterlijk "staat".

Annemarieke Verheij: Al eerder had ik het monument op deze site zien staan. Tijdens een wandeling door Den Helder ben ik het op gaan zoeken. Het monument bleek veel mooier en impossanter dan ik op basis van de foto’s had ingeschat. Verrast was ik ook om iets verderop in het park, enigszins verscholen achter de struiken, een borstbeeld met mooie typografie aan te treffen. Hier stond in de eerdere beschrijving niets over vermeld. Thuis gekomen besloot ik meer informatie over het monument te gaan zoeken en de eerdere publicatie te herschrijven.

Ingezonden door: Richard Keijzer

Richard Keijzer De decaan op de HBS deed een beroepskeuzetest en ik kreeg de uitslag architect of ingenieur. Het is de laatste geworden, maar de belangstelling voor architectuur is gebleven. Later kwam typografie daar bij, met een zeer sterk accent op de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw. Fonts uit die tijd waren er eigenlijk niet (behalve het volledig uitgemolken Broadway) dus ben ik zelf maar wat gaan knutselen. Zie: http://fontenwerkplaats.blogspot.nl/

Reacties

geplaatst door Hans Van Rossum op 8 juli 2018 om 20:05:

zie "Strijdbare matrozen, blauwe zeeridders en een verweesde brug" over de architectuur vaan Piet Kramer in Den Helder. Opgenomen in: onh.nl

geplaatst door Hans Van Rossum op 8 juli 2018 om 20:06:

staat er al als link

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.