Introductie

Van der Meij ontwierp deze piskrul in Amsterdamse Schoolstijl die nu nog op enkele plaatsen in de stad staat.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Krul
Type object Openbaar toilet/urinoir
Materiaal Gietijzer
Huidige staat
Adres(sen) Prinsengracht ter hoogte van 436 436
Postcode(s) 1017 KE
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Opdrachtgever(s) Gemeente Amsterdam
Betrokken architect(en) Joan van der Meij, Publieke Werken
Betrokken kunstenaar(s)
Geplaatst in 1916
Huidige eigenaar Gemeente Amsterdam
Soort monument Geen beschermde status
Monumentnummer

Achtergrond

De wildplasser is al eeuwenlang een groot probleem in de steden. Stankoverlast, ziekten en aantasting van gebouwen zijn de ergste gevolgen ervan. Om de boosdoeners te verleiden nu eens niet in een hoekje of in een steeg te urineren, zijn er in de loop der tijd veel maatregelen genomen.

Ondanks alle voorzieningen die in de loop der jaren werden aangelegd, kwam het toch erg vaak voor dat iemand in het openbaar een willekeurige plaats tot wc koos. En eigenlijk keek ook niemand daar raar van op.Dat laatste veranderde halverwege de 19e eeuw om een aantal redenen. Een daarvan was de opkomst van nieuwe zeden. Het werd als onbehoorlijk gezien om in het openbaar te urineren, met alle handelingen die daarbij verricht moesten worden. Politieverordeningen die een boete voorschreven bij het op heterdaad betrappen van de wildplasser moesten als extra stimulans dienen om het urinoir te bezoeken.

Maar de belangrijkste reden was de erbarmelijke hygiënische toestand in de steden. Er braken geregeld epidemieën uit, waaronder de cholera. Drinkwater dat door onder andere menselijke uitwerpselen was besmet, vormde een van de belangrijkste oorzaken van deze ziekte. Door de besturen van de grote steden werden daarom in een ras tempo waterleidingen en rioleringen aangelegd én urinoirs neergezet. Een erg gewild urinoir was de zogenaamde krul. Het ontwerp was zeer functioneel en eenvoudig.

Exterieur

Het eerste ontwerp van de krul dateert uit 1880. Er waren twee varianten, de eenpersoons- en de tweepersoonskrul. Zo’n dertig jaar later werd het tijd voor een nieuw ontwerp. Bij het ontwerpen van dit nieuwe type urinoir ging Van der Meij uit van dit oude, bestaande model uit 1880. Hij verbeterde de dubbele ”krul” door de vormen strakker te maken en hij voegde een halfcilindrische kap toe. Het ontwerp en de situering van het urinoir moesten zodanig zijn dat de dienstdoende agent in één oogopslag kon zien hoeveel personen zich in het urinoir bevonden. De oplossing gevonden in het zichtbaar laten van de beenruimte en het perforeren van de ijzeren wanden van de krul.

De verbeterde krul, ook wel het “Van der Meij-type” genoemd, werd geplaatst op verschillende lokaties, waaronder de Prinsengracht hoek Elandsgracht, het Valeriusplein, de Vrolikstraat, de Zaanstraat hoek Spaarndammerstraat en de Zeeburgerdijk hoek Veelaan.

Recente ontwikkelingen

De laatste twee decennia zijn veel van de Amsterdamse krullen uit het straatbeeld verdwenen. De 35 krullen die in de binnenstad zijn overgebleven zijn tussen 2006 en 2008 allen grondig gerenoveerd door fa. D. Cornelissen & Zonen B.V. De krullen zijn één voor één onder handen genomen. Eerst werden de urinoirs vervoerd naar hun bedrijfsterrein in Amsterdam-Noord, in de meeste gevallen met fundatie en al. Het staalwerk werd daar volledig gezandstraald, zodat men precies kon zien wat de conditie ervan was. Zo nodig herstelde de aannemer het staalwerk door er een nieuw stuk in te lassen. Bij de verzinkerij kregen alle krullen daarna een zinklaag. Tenslotte werden de urinoirs voorzien van een primerlaag en twee lagen verf. Nadat ook alle natuurstenen plasplaten en de stenen fundaties grondig zijn gereinigd en waar nodig gerepareerd, zijn nagenoeg alle krullen weer teruggeplaatst.

Gebruikte bronnen

1. Michiel Kruidenier en Paul Smeets, Joan Melchior van der Meij. Pionier van de Amsterdamse School (nai010 2014).

Links

1. http://vorige.nrc.nl/krant/article1713982.ece
2. http://www.joostdevree.nl/bouwkunde2/jpgs/straatmeubilair_21_brochure_krullen_in_amsterdam_urinoirs_www_cornelissenamsterdam_nl.pdf
3. http://www.cultuurwijzer.nl/oud/i000589.html

Professionele of persoonlijke band met dit object

Denk je aan een krul denk je aan pisbakken die je van grote afstand al ruikt. Maar ze horen in Amsterdam en als ze er niet zouden staan, zou het vast nog veel meer op ongewenste plekken hetzelfde ruiken.

Over het interieur van een krul kan ik weinig vertellen; ik ben er nooit geweest….

Ingezonden door: Annemarieke Verheij

Annemarieke Verheij Geboren en getogen in Amsterdam. De unieke bouwwerken van de Amsterdamse School zijn voor mij een vertrouwd beeld met opa's en oma's die allen in Oud Zuid woonden. In de jaren 80 werkte ik als reservist bij PTT Post en heb regelmatig op het postkantoor Gerard Terborgstraat (onderdeel van Het Nieuwe Huis op het Roelof Hartplein) gewerkt. Ook heb ik een dag op het postkantoortje op het Spaardammerplantsoen mogen doorbrengen. Helaas was ik in die tijd nog niet zo actief aan het fotograferen dat ik de interieurs op beeld heb vastgelegd.
Ik werk 4 dagen per week op de administratie Vergunningen van de Gemeente Amstelveen (en Aalsmeer). In mijn vrije tijd wandel ik veel, waarbij de camera altijd meegaat. De laatste tijd heb ik een toenemende interesse in de prachtige Amsterdamse School-stijl en ga regelmatig actief op zoek naar gebouwen of objecten.
Professionele kennis heb ik niet, maar met mijn beeldmateriaal en goed zoekwerk op internet hoop ik toch regelmatig een bijdrage te kunnen leveren aan deze mooie website.

Reacties

Geen reacties voor dit object.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.