Introductie

Een monument in het hart van woningcomplex De Dageraad, aan de achterkant van de voormalige leeszaal.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Burgemeester Tellegenmonument
Type object Gedenkteken
Materiaal
Huidige staat
Adres(sen) Burgemeester Tellegenstraat 29II
Postcode(s) 1073 KB
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Opdrachtgever(s) Gemeente Amsterdam, Federatie van Amsterdamsche Woningbouwvereenigingen
Betrokken architect(en) Michel de Klerk, Piet Kramer
Betrokken kunstenaar(s) Chris van der Hoef, Driekus Jansen van Galen
Geplaatst in 1929
Huidige eigenaar
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 527806

Achtergrond

Het monument voor Jan Willem Cornelis Tellegen, directeur van de dienst Bouw- en Woningtoezicht en burgemeester van Amsterdam (1915-1921) is ontworpen door De Klerk en Kramer, hoewel onduidelijk is wie welk aandeel had. Het beeldhouwwerk is van Chris van der Hoef (onderste deel) en Driekus Jansen van Galen (zes hooggeplaatste reliëfs). In 1929 werd het monument in aanwezigheid van de weduwe Tellegen onthuld. Frans van Burkom verwijst naar de invloed van Japanse (Tori-)architectuur en Japanse motieven op zowel De Klerk als Kramer en noemt het "een van de merkwaardigste openbare monumenten in Amsterdam en men zou het eerder op een begraafplaats verwachten."

Het Tellegenmonument is rijksmonument en valt onder de bescherming van de voormalige leeszaal aan het Coöperatiehof 14.

Exterieur

Op de kruising van de P.L. Takstraat met de Burgemeester Tellegenstraat is een plein gecreëerd. In een klein plantsoen staat het monument, dat is geplaatst tegen de achtergevel van de voormalige leeszaal aan de Coöperatiehof naar ontwerp van Kramer, dat ook in 1929 werd opgeleverd. De met lood beklede klokkentoren van de leeszaal steekt boven het monument uit.

Het onderste deel van de hand van Van der Hoef is uitgevoerd in witte zandsteen en diabaas. Het wordt gekenmerkt door heldere sierlijke lijnen die nog heel sterk aan de Nieuwe Kunst refereren, hoewel de wolken, duiven en sterren aansluiten bij de art deco. Van der Hoef combineert elementen uit de klassieke oudheid met Aziatische en Egyptische elementen. De voorstelling is feitelijk een apotheose. Een portret van de burgemeester (in diabaas uitgevoerd) wordt gedragen door twee vrouwelijke figuren, die ontleend zijn aan de oud-Egyptische en Indonesische kunst. Opvliegende duiven en sterren verwijzen naar de tenhemelvoering. De inscriptie luidt: Burgemeester Tellegen 1859-1921 - Gesticht in het jaar 1924 door Amsterdamsche Woningbouwvereenigingen - uit dankbaarheid voor den arbeid verricht in het belang der volkshuisvesting". De in een halve cirkel geplaatste elementen in dezelfde zandsteen maken deel uit van het monument en verbeelden waarschijnlijk het (dankzij Tellegen) uit de grond verrijzen van nieuwe arbeiderswoningen.

De bovenzijde van het monument bestaat uit zes kleine reliëfs in kalksteen, uitgevoerd door Driekus Jansen van Galen. Van Galen kreeg hiervoor in 1928 opdracht van Bureau Kunstzaken van de gemeente Amsterdam. We zien een vrouw met kind tussen gebouwen (geheel links en rechts, de linkervrouw heeft een spade voor zich) en vier gezichten die Moed, Overleg, Trouw en Beleid verbeelden, als verwijzing naar de bestuurlijke deugden van Tellegen als burgemeester. Van Burkom merkt terecht op dat de toevoegingen van Van Galen "in hun plastische laatexpressionisme en formele geslotenheid (...) sterk af(wijken) van Van der Hoefs open en vlakke, sierkunstige benadering."

Recente ontwikkelingen

In "Kunst aan de straat" is op bladzijde 184 te lezen dat eind jaren vijftig het monument grotendeels was begroeid met klimop. De vochtregulatie raakte verstoord sinds het werd gehydrofobeerd in 1980 en/of 2001. Agressieve reiniging heeft kleine putjes in het oppervlak van de steen veroorzaakt. Hierdoor werden druipsporen zichtbaar en groeiden algen op de steen. Bovendien zorgde zoutuitbloei voor schade. Restauratie in 2005 bestond uit een grondige reiniging, waarna met een ontzoutingspasta de zoutuitbloei werd aangepakt. Vervolgens zijn kleine beschadigingen met zandsteenrestauratiemortel hersteld. Ook zijn loodslabben ingebracht boven het kunstwerk om de afwatering te verbeteren. Ten slotte is de omgeving herzien en er is aarde afgegraven, zodat het onderste deel van het monument weer in het zicht is gekomen en minder te lijden heeft van grondwater. Ook is de beplanting die het monument deels aan het zicht onttrok, vervangen door laagblijvende planten.

Gebruikte bronnen

1. Frans van Burkom et al, Kunst aan de straat. Behoud van Amsterdamse beelden op bruggen en gebouwen uit het interbellum (Uitgeverij Bas Lubberhuizen, 2009).

Links

1. https://www.monumenten.nl/monument/60630

Professionele of persoonlijke band met dit object

Zo ongeveer alles rond De Dageraad is al beschreven op Wendingen, maar dit monument nog niet.

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor dit object.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.