Introductie

Het interieur van deze Ontmoetingskerk laat goed zien dat de Amsterdamse School een 'gesamtkunstwerk' of totaalontwerp voorstond: het bleef niet beperkt tot de buitenkant.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Ontmoetingskerk, Bergen op Zoom - interieur
Type object
Materiaal
Ontworpen voor gebouw Ontmoetingskerk, Bergen op Zoom
Opdrachtgever(s) Gereformeerde kerk
Betrokken architect(en)
Betrokken kunstenaar(s)
Geplaatst in 1928
Huidige eigenaar Protestantse Gemeente Bergen op Zoom

Achtergrond

De geschiedenis van het gebouw wordt hier beschreven.

Interieur

In zijn boek over Boeyinga en de gereformeerde kerkarchitectuur omschrijft Jaap Grootenboer het interieur na restauratie als "een vrolijke kerk waarin het goed toeven is". Het is "het tegendeel van de door vooroordeel en onkunde uiterst sombere kerinterieurs op Gereformeerde Grondslag". Wat dat betreft voegt deze kerk zich in de rij ontwerpen van een architect als Egbert Reitsma, wiens kleurrijke kerken in Appingedam, Andijk en Kollum je ook onmogelijk als somber kunt betitelen.

De kerkruimte heeft een centraliserende plattegrond met aan drie zijden houten banken. De grote houten kap wordt aan het oog onttrokken door witte plafondplaten met geschilderde houten gewelfribben in de kleuren chromaatgeel en bruinpaars. Alle banken (tegenwoordig gedeeltelijk vervangen door stoelen) zijn in waaiervorm gericht naar het podium - volgens voorschrift van dr Abraham Kuiper. En dus ook zonder middenpad voor de preekstoel. Het podium wordt ingenomen door een avondmaalstafel (modern), een dooppodium met doopvont naar ontwerp van Boeyinga en daarachter de hoog oprijzende kansel, ook naar ontwerp van Boeyinga, waarboven een polygonaal klankbord.

Links en rechts van de kansel bevinden zich de banken van de kerkenraad. Boven de kansel is in 2002 het niet van rijkswege beschermde orgel uit de Petruskerk in Vlissingen geplaatst, daterend uit 1956. Een vervanger voor het door Boeyinga ontworpen orgel, dat slechts tot 1957 heeft dienst gedaan. Toen werd het vervangen door een ander orgel. Dat is op zich jammer, want Wereldkroniek noemde het "een merkwaardigheid op zichzelf". Aangezien het geen ornamentiek had, bestond het alleen uit orgelpijpen. Een echte orgelfaçade dus, helemaal passend in de gereformeerde kerken naar ontwerp van architecten als Boeyinga en Reitsma.

Vrijwel alle decoratieve elementen zijn in hout uitgevoerd als geometrische ornamenten in de gewelfribben, kolommen en kapitelen, de kansel en het doopvont. Uitspringende horizontale banden vormen onder de vensters een visuele verbinding van het geheel. In 1960 werden de meeste kleurige beschilderingen naar de ideeën van Boeyinga overschilderd. Veel wit werd gebruikt, maar ook rood en groen. Voorafgaand aan de restauratie van het interieur in 2002 is door de Rijksdienst voor de Monumentenzorg uitvoerig onderzoek gedaan naar de oorspronkelijke kleuren. De beschikbare foto's waren in zwart-wit. Daarop waren wel de decoraties zichtbaar maar niet de kleuren. Door verflaagjes heel voorzichtig te verwijderen kon er een kleuradvies worden geschreven, op basis waarvan de kleuren in het interieur zijn teruggebracht.

Boeyinga heeft de muren helder wit laten schilderen, maar het wit wordt onderbroken en bijgesteld door chromaatgele stroken en abstracte vorm, direct op de kalklaag gezet. Grootenboer ziet hierin een parallel met een door schilder Bart van der Leck vormgegeven woning, waar boven het plint ook een brede chromaatgele band te vinden is, direct op de kalklaag.

Het oorspronkelijke glas-in-lood was al langere tijd uit de kerkramen verdwenen. Door oorlogsschade was het hier en daar al beschadigd geraakt. In latere jaren sneuvelden ruiten door vandalisme. In de zestiger jaren kwamen hiervoor ondoorzichtige glazen panelen in de plaats. Alleen de kleine raampjes bleven gevuld met het originele glas. Bij de restauratie werden deze raampjes als voorbeeld gebruikt. In afwijking daarvan werd in het hoofdraam een kruis opgenomen. Het symbool van de opgestane Heer, dat tot dan toe nog ontbrak in de kerk, want ongebruikelijk in de protestantse kerken van de twintiger jaren.

Een bijzonder onderdeel van het interieur vormt het doopvont van tropisch hardhout, naar ontwerp van Boeyinga. De doopschaal wordt aan drie zijden omvat door houten objecten met een spinnenwebmotief. Op het front onder de doopschaal zijn symbolisch druppels in hout aangebracht als bewijs van de over-vloedigheid van de doopbelofte.

Een ander bijzonder onderdeel van de inventaris wordt gevormd door het 10-delige zilveren avondmaalsservies en drie bijbehorende collectebussen ontworpen door Boeyinga, geheel in de stijl van de Ontmoetingskerk, en uitgevoerd door de Amsterdamse zilversmid Jac. A. Jacobs. In het centrum van de schalen is een afbeelding van de Ontmoetingskerk gegraveerd, met een verwijzing naar Mattheüs 5:14: "Gij zijt het licht der wereld; een stad boven op een berg liggende, kan niet verborgen zijn". Een verwijzing naar de 'stad op de berg' die de Ontmoetingskerk met zijn zalen, dominees- en kosterswoning vormt.

Gebruikte bronnen

1. Jaap Grootenboer, Omhoog. Boeyinga en de gereformeerde kerkbouwarchitectuur (Venlo 2006).
2. Ontmoetingskerk Bergen op Zoom. Rijksmonument. Een brochure uitgegeven door de Protestantse Gemeente Bergen op Zoom.
3. "Avondmaalszilver in de Ontmoetingskerk." In: Zes eeuwen zilver in en rond Bergen op Zoom. Een uitgave ter gelegenheid van de tentoonstelling "Voorbij ijdelheid" (2017).
4. Wies van Leeuwen, 'Ontmoetingskerk. Expressionistische eenvoud'. In: Kerkinterieurs in Nederland (Wbooks, 2016).

Links

1. 1. http://www.reliwiki.nl/index.php?title=Bergen_op_Zoom,_Bolwerk_Zuid_134_-_Ontmoeting
2. 2. https://www.monumenten.nl/monument/52697
3. 3. http://www.erfgoedroosendaal.nl/htmlpag/pagbopzoombolwerkzuid134.htm
4. 4. http://www.erfgoedroosendaal.nl/htmlpag/uitleg/bopzoombolwerkzuid134.htm
5. 5. http://www.protestantsekerkbergenopzoom.nl/index.php/algemeen/wie-wij-zijn/ons-kerkgebouw

Professionele of persoonlijke band met dit voorwerp

Het interieur in zijn gerestaureerde staat ontbrak nog op Wendingen. De foto's die waren opgenomen lieten de situatie voor en tijdens de restauratie zien. Het is interessant ze te tonen, samen met de huidige situatie.

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor dit voorwerp.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.