Introductie

Late Amsterdamse School particuliere woningbouw in de Watergraafsmeer.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Woonblok Archimedesweg-Hogeweg Amsterdam
Adres(sen) Archimedesweg, Hogeweg, Ptolemaeusweg
Postcode(s) 1098 CL
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerenoveerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Bouw Maatschappij Noord-Holland
Oorspronkelijke functie Winkel met bovenwoning
Betrokken architect(en) Co Franswa
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1928 - 1930
Huidige eigenaar Meerdere particuliere eigenaren
Huidige functie Winkel met bovenwoning
Soort monument Geen beschermde status
Monumentnummer

Achtergrond

Het betreft een in opdracht van Bouw Maatschappij Noord-Holland, in 1928-1930 in Amsterdam-Watergraafsmeer gerealiseerd blok van Co Franswa met laat Amsterdamse Schoolkenmerken. Het blok strekt zich uit tot de Archimedesweg-Hogeweg-Ptolomaeusstraat en Newtonstraat.

Exterieur

Kenmerken van de (late) Amsterdamse School zijn het gebruik van verschillende kleuren baksteen, bakstenen metselwerk, betonnen versieringen, halfronde erkers (oorspronkelijk met glas in lood in het midden) die in de verte doen denken aan de erker-uitbouwen van De Klerk, evenals houten luifels voor de winkels op de hoek van de Archimedesweg en de Hogeweg. Het sluit wat karakter betreft aan bij gebouwen uit die periode in Amsterdam-West. Er zijn wel wat overeenkomsten met het gebouw dat Franswa ontwierp voor de nabijgelegen Linnaeusstraat, maar de signatuur van de architect is niet duidelijk te herkennen. Tegenwoordig is het meest opvallende en kenmerkende element een erkertje op één hoog op de hoek van de Archimedesweg en de Hogeweg. Eigenlijk niet veel meer dan een breed houten frame met glas ertussen en bij nadere beschouwing een wat merkwaardig object dat enigszins doelloos aan de gevel hangt.

Een ander karakteristiek element is helaas verloren gegaan. Op de knik in de gevel van de Hogeweg, daar waar het vlakke deel plaats maakt voor halfronde erkers en de twee verschillend opgebouwde gevels bij elkaar komen, stond oorspronkelijk een heus torentje. Het torentje had een karakteristieke Franswa decoratie (vermoedelijk van beton) en vertoont overeenkomsten met versieringen aan het Hoofddorpplein. Het komt nog voor op een foto uit 1959. Zo correspondeerde het enerzijds met het gebouw van Franswa in de Linnaeusstraat en anderzijds vormde het een baken op dit deel van de Hogeweg, dat iets van een plantsoentje heeft. Tegenwoordig rest slechts een nutteloze basis met een dakoverstek.

Interieur

Abstract glas in lood is bewaard in het centrum van sommige van de halfronde erkers en er is abstract glas in lood bewaard in schuifdeuren van tenminste het hoekappartement met erker op eenhoog.

Recente ontwikkelingen

Het blok is jammer genoeg duidelijk in het bezit van verschillende eigenaren waardoor sommige delen mooi zijn opgeknapt en andere delen er nog wat verwaarloosd bij staan. Het geheel maakt een wat rommelige hoewel redelijk tot goed verzorgde indruk. Bij het schoonmaken van de gevel vraag ik mij wel af of de baksteen niet is beschadigd, maar ik ben geen deskundige op dit gebied. Het houtwerk van de halfronde erkers lijkt hier en daar nog de oorspronkelijke detaillering te hebben, maar op andere plaatsen is de roedeverdeling verwijderd, waardoor het oorspronkelijke effect verloren is gegaan.

Links

1. http://zoeken.hetnieuweinstituut.nl/nl/archieven/details/FRAX/keywords/archimedesweg

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Het is een gebouw wat waarschijnlijk iedereen kent die vanuit de Molukkenstraat langs de ringvaart de Watergraafsmeer in fietst. Boven de fietsenwinkel onder de luifel op de hoek, bevindt zich de wat merkwaardige erker. Ik ben vast niet de enige die zich afvraagt hoe die erker er van binnen uit ziet. Op Funda vond ik foto's. Als geheel vind ik het blok nogal hybride overkomen, van alles wat. De huidige staat maakt het ook wat rommelig omdat het niet consequent is gerenoveerd.

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad en in het boek Publieke Werken - Hoeksteen van de Amsterdamse School.

Reacties

geplaatst door Corrie Groen- Pickhard op 17 juli 2015 om 17:58:

Ik was verrast toen ik van de week het woningblok van de overkant op mijn scherm voorbij zag komen. Dit blok was een van de onderwerpen die nog bij mij “op de plank” lagen om verder uit te werken. Leuk te lezen hoe andere mensen een blok ervaren waar jij al een halve eeuw tegenaan kijkt. Ook een reden om de zaak eens heel kritisch te gaan bekijken en dingen te zien die je nog niet eerder opgevallen zijn en meteen te fotograferen wat nog op de lijst stond met de aantekeningen en bedenkingen van Gert- Jan in je achterhoofd. Het lijkt of Co Franswa dit blok als een “proeflapje” heeft gebruikt. Verschillende kleuren steen, verschillende hoekvormen, bij de aaneengesloten winkelpanden een plat dak. Winkelpand hoek Archimedesweg en de Newtonstraat heeft een bijna schilddak. (Foto A). Boven de andere woningen een gebroken dak.(Foto B) Bij Hogeweg 120-126 zijn in het hoge dak grote dakkapellen gemaakt met openslaande ramen en Franse balkons.(Foto C) Waarschijnlijk zijn die later aangebracht. Boven de ramen van de derde etage van de rij winkelpanden loopt een rand van 18 bakstenen hoog en een reep lood(?) met daarboven een borstwering. Een loze rand met een versiering van naar voren springende vierkante bakstenen blokken. Daarboven nog een rand van twee bakstenen en een randje stenen met de kopse kant naar voren. Dat het een loze rand is, is te zien aan de maar net zichtbare dakkamers en dakterrassen die daar de laatste jaren op het platte dak gebouwd zijn. (FOTO D). Onder de dakrand hangen zware Amsterdamse School hijsbalken. De woningen met opgaande daken hebben hier en daar gewone, alledaagse hijsbalken. Bij de woningen met het gebroken dak zien we een overkragende dakgoot met daaronder een houten lijst eveneens met vierkante blokken. Versieringen met vierkante blokken lijken een specialiteit van Franswa te zijn.(Foto J) Op foto D is rechts een verticaal rijtje met vierkante bakstenen blokken te zien. Ik heb ook bij andere woningen in de buurt, met een dergelijke daklijst en soms ook de verticaal geplaatste blokken, gezien dat het ontwerpen van Franswa zijn. Dus niet alleen de wybertjes zijn zijn signatuur. Ik heb zelfs een vergaarbak voor de afvoer van het hemelwater met drie blokken ontdekt evenals een vensterversiering (Foto’s G en G-1)) Een versiering met 2 blokken is te zien op foto E, bovenaan de regenpijp. De regenpijpen van Franswa zijn mooi ingebed tussen twee uitspringende bakstenen in de gevel (Foto J). Nu ik dit verhaal op de site zet zie ik dat Gert-Jan een foto van een vergaarbak met 4 blokken (Hogeweg) geplaatst heeft. Archimedesweg 2-8 en Hogeweg 128- 134 zijn aaneensluitende winkelpanden met een luifel waarboven een rand vierkante raampjes met daarin een vierkant op de punt. Deze hoek, met het merkwaardige erkertje, wijkt duidelijk af van de andere drie hoeken van het blok waarin ook een winkel ontworpen is. Die winkels hebben luifel noch portiek . Op foto C ( links) boven de ronde erkers is een vierkant bouwsel te zien. Daar heeft aanvankelijk een toren op gestaan. In 1965 was deze toren al verdwenen. (Zie: http://beeldbank.amsterdam.nl/beeldbank/indeling/detail/start/1?q_searchfield=archimedesweg+hogeweg) Bij de hoek van de Archimedesweg en de Newtonstraat is een toren(tje) waaraan tegenwoordig allerlei zendapparatuur bevestigd is.(Foto A-1) Toch heeft het woonblok een zekere homogeniteit. De deuren en vensters zijn overal hetzelfde. Hardstenen stoep, al dan niet schuin geplaatste deuren (portiek) met hetzelfde vierkante raampje op de punt. ( Foto F). Boven de recht in de gevel geplaatste deuren hangt een luifel. (Foto E). De plint is overal afgewerkt met een om en om uitspringende steen. ( Foto’s A-1, B, E,F)

Het niveau van de huizen verschilt.(Foto A) Dit blok is tegen het talud van de Watergraafsmeer en de ringdijk van de Watergraafsmeer gebouwd. (De Linnaeuskade is een deel van de ringdijk). (Foto A en C ). Het blok is onderkelderd en groter dan je aan de buitenkant ziet. Kelderkamers met openslaande deuren komen uit in de tuinen die veel dieper liggen dan de straat.
Jammer dat niet bekend is wat de beweegredenen van Franswa geweest zijn om van dit blok geen echte eenheid te maken. In de Newtonstraat zijn de woningen met de nummers 71-93 ontworpen door een andere architect. Het woonblok ziet er wat rommelig uit, maar dat zorgt wel voor afwisseling in het straatbeeld.

geplaatst door Gert-Jan Lobbes op 18 juli 2015 om 21:12:

Dank je Corrie voor je uitgebreide analyse en zeer interessante toevoegingen. Van heel veel interessante blokken bestaan geen of slechts summiere beschrijvingen. Kijken en vergelijken is dan het enige dat rest.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.