Introductie

De Nederlands Hervormde Willem de Zwijgerschool voor lager onderwijs was de eerste door Kruyswijk in Amsterdam ontworpen school, om precies te zijn in de Transvaalburt.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Willem de Zwijgerschool (vm), Amsterdam
Adres(sen) Tugelaweg 85
Postcode(s) 1091 VN
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerenoveerd
Oorspronkelijke opdrachtgever
Oorspronkelijke functie Lagere School
Betrokken architect(en) Cornelis Kruyswijk
Andere betrokken kunstenaars Theo van Reijn
Aanvang en oplevering 1923 - 1923
Huidige eigenaar Stichting Urban Resort
Huidige functie Atelier / Werkplaats
Soort monument Geen beschermde status
Monumentnummer

Achtergrond

De school maakte deel uit van een ensemble van een lagere school aan de Tugelaweg en een voorbereidende (kleuter)school aan de President Brandtstraat 12, die enkele jaren gereed kwam. Dat laatste gebouw heeft inmiddels plaats gemaakt voor een huizenblok. Het omringende woningenblok werd ook door Kruyswijk ontworpen maar is eveneens inmiddels vervangen door nieuwbouw. Het oorspronkelijk open uitzicht vanuit de school naar het zuidwesten verdween in de jaren dertig door de aanleg van de spoordijk tussen het Muiderpoortstation en het Amstelstation. De school is later omgedoopt in GLO-school Aldegonde.

Exterieur

De in roodbruine baksteen opgetrokken school heeft een symmetrisch opgetrokken gevel met een middendeel en twee zijrisalieten. Hierin zijn de trappenhuizen ondergebracht. De grafische compositie van de gevel wordt geaccentueerd door een blauwpaarse bakstenen plint en de toepassing van zandstenen waterlijsten. De entreepartij is gelegen onder een rondboog. Aan de zijriesalieten zijn bijzondere sculptuurachtige elementen aangebracht. De uitkragende gemetselde bovenzijden van de risalieten worden aan weerszijden bekroond met tufstenen sculpturen van Theo van Reijn, tegenwoordig deels sterk verweerd. Het ene paar stelt onontwikkeldheid en bewustwording voor, het andere begrip en weten.

Interieur

In het gebouw geven alleen de tegelvloeren, de (sterk uitgesleten) traptreden en de leuningen nog een idee van het vroegere interieur. De trappen hebben hoekige borstweringen die doen denken aan die in de voormalige Aeneas Mackayschool, de voormalige Bugenhagenschool en de voormalige P. Oosterleeschool, eveneens van de hand van Krusywijk en alle op deze website beschreven. Echter, waar in de laatst genoemde scholen nog sprake is van bekleding van de borstwering met hoogglans tegeltjes in verschillende kleuren resten in de school aan de Tugelaweg nog slechts sporen van zwarte tegeltjes en hier en daar nog een zwart lintje langs de wanden, dat overigens vrijwel overal wit is gesausd.

Recente ontwikkelingen

Onder de naam Tugela85 vestigde zich hier in 2009 een collectief van 15 kunstenaars en cultureel-maat­schap­pe­lijk ondernemers. Het gebouw was al jaren niet meer als school in gebruik. Het stadsdeel had als eigenaar nog geen keuze gemaakt en beslissing genomen over de toekomst van het pand. Moest het gebouw verkocht worden, gerenoveerd en herbestemd, of afgebroken en vervangen door een gebouw met een andere (maatschappelijke) functie? Verhuur van het pand, of delen van het gebouw via tijdelijke huur­contrac­ten aan kunstenaars of maatschappelijke partijen in het stadsdeel bood het stadsdeel de ruimte het besluit hierover uit te stellen en een deel van de lopende kosten te dekken. Duidelijk was dat het sterk ver­waar­loos­de schoolgebouw nooit meer in zijn originele functie gebruikt zou (kunnen) worden. Stichting Urban Resort, de grootste broedplaatsexploitant in Amsterdam, werd in 2014 de eigenaar van Tugela85. Het pand was eigendom van het stadsdeel. Het pand is de uitvalsbasis voor veel culturele activiteiten in de Transvaalbuurt en omgeving, zoals theatervoorstellingen op de pleinen, mobiele buurttuinen, lichtvoorstellingen en veel meer. De groep kunstenaars in het pand zijn nu huurder van Urban Resort.

Gebruikte bronnen

1. R. van Beekum, Cornelis Kruyswijk. Amsterdamse School Architect (Bussum, 2006)

Links

1. http://020apps.nl/1850-1940/Tugelaweg/85
2. http://www.tugela85.nl/
3. http://www.nul20.nl/urban-resort-koopt-schoolgebouw-oost
4. http://www.knooppuntenvanzachteinfrastructuur.nl/portfolio/tugela85/

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Deze school ligt tegenover de spoordijk en behalve met de trein kom je er niet snel langs. Bij nader bekijken geeft de wat gesloten gevel zijn geheimen prijs. Mooi dat het behouden kon blijven door het een nieuwe bestemming te geven.

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad en in het boek Publieke Werken - Hoeksteen van de Amsterdamse School.

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.