Introductie

De Smallepadschool van Kruyswijk met zijn ronde erker, monumentale ingangspartij en sierlijk smeedijzer is een bijzonder Amsterdamse Schoolgebouw.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Smallepadschool (v.m.), Amsterdam
Adres(sen) Korte Zoutkeetsgracht 1-8, Houtmanstraat 2a-2d
Postcode(s) 1013 MC
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Gerealiseerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Schoolbestuur der Nederduits Hervormde Gemeente
Oorspronkelijke functie Lagere School
Betrokken architect(en) Cornelis Kruyswijk
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1923 - 1924
Huidige eigenaar Meerdere particuliere eigenaren
Huidige functie
Soort monument Gemeentelijk monument
Monumentnummer 214009

Achtergrond

Tussen de Houtmanstraat, de Planciusstraat en de Korte Zoutkeetsgracht staat, in het verlengde van het woningblok aan de Planciusstraat, de voormalige Smalle Pad-school. Op de plaats van de Planciusstraat liep ooit, zoals gezegd, het Smalle pad, wat de schoolnaam verklaart. Dit pad leidde over de stadsveste naar de molens op de bolwerken. De voorganger van het huidige gebouw, een bescheiden pandje, behoorde tot de allereerste bewaarscholen in Amsterdam en was gebouwd in 1859 door P.J. Hamer voor de Vereeniging ten behoeve der Arbeidersklasse. De school werd begin jaren 1920 verkocht aan de Nederduits Hervormde Gemeente, door de nieuwe eigenaar afgebroken en in 1923 vervangen door een nieuw schoolgebouw, een lagere en kleuterschool met de ingang op de Korte Zoutkeetsgracht 2. Die school werd voor de Nederduits Hervormde Gemeente gebouwd door architect Cornelis Kruyswijk. Het gebouw vormt de afsluiting van de Houtmanstraat, die daardoor met een bocht op de Planciusstraat aansloot.

Exterieur

Aan de Planciusstraat is de gevel open, zodat veel zon de school in kan vallen. Tussen de kozijnen zijn tegels van gebakken klei aangebracht. Op de kop van de Zoutkeetsgracht, aan de noordzijde, is het gebouw vrij gesloten. Aan de Zoutkeetsgracht valt de monumentale ingangspartij in het oog. Mogelijk borduurde de architect hierbij voort op de trappenhuizen van Michel de Klerk aan het Spaarndammerplantsoen. Boven de centrale ingang, de vroegere ingang van de lagere school, loopt een ronde erker tot even onder de dakrand. Aan deze zijde van de gevel is in sierlijk smeedijzer het jaartal van oprichting aangebracht. De omgekeerde J-vorm omarmt - binnen het blok - een speelplaatsje voor de kleuters, afgesloten met een smeedijzeren hek met de naam van de school erin. Hier bevonden zich vroeger ook twee overdekte speelplaatsjes voor de kleuters.

Het gebouw is rondom aan de bovenzijde afgewerkt met bruinkleurige terracotta ornamenten. Soortgelijke dakrandornament treffen we aan op de Prinsengracht 116 en het transformatorhuisje op het Tiendplein in Rotterdam.

Interieur

Op de begane grond is een van de wandplaquettes (geplaatst boven opvallend gekleurde wandtegels) nog aanwezig, die memoreert aan de eerste steenlegging door Constantina Maria Beels op 29 december 1923. De gevelsteen die oorspronkelijk aan de wand hier tegenover was geplaatst ontbreekt helaas. De vloeren in het trappenhuis zijn voorzien van zwarte en rode tegels met kleinere tegeltjes in geel en grijs als accenten. Verder vinden we in het trappenhuis gele wandtegels en zwarte tegels met gele accenten. In de gangen, die nu naar de woningen leiden, treffen we nog origineel ogende toiletdeuren.

Een hoge rij raampjes verlichte het achter de ronde erker gesitueerde trappenhuis dat naar het speellokaal op de eerste verdieping leidde en heden ten dage afgesloten is. Van Beekum meldt in zijn boek over Kruyswijk: “De ramen in de trappenhuizen werden in kleurrijk glas-in-lood uitgevoerd naar ontwerp van de Utrechtse kunstenaar Kees Kuiler.” Hiervan is geen spoor (meer) te bekennen.

Recente ontwikkelingen

Na sluiting van de school werd het een buurtcentrum en tegenwoordig is het gesplitst in 7 units voor bewoning en bedrijfsruimten.

Gebruikte bronnen

1. Gerrit Vermeer, Ben Rebel en Vladimir Stissi, Historische gids van Amsterdam. Stadsuitbreidingen 1960-1935 (Uitgeverij Bas Lubberhuizen 2010).
2. Radboud van Beekum, Amsterdamse School architect Cornelis Kruyswijk, 1884-1935 (Uitgeverij Thoth, 2006).

Links

1. http://020apps.nl/1850-1940/Korte_Zoutkeetsgracht/1-8
2. http://www.theobakker.net/pdf/smallepad.pdf

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Wanneer je de school voor het eerst ziet valt vooral de halfronde erker met zijn oranje dakpannen op en in het verder ogenschijnlijk strak uitgevoerde pand. Maar dichterbij zie je steeds meer sierelementen, zoals de van klei gebakken tegeltjes tussen de kozijnen, het prachtige smeedijzeren hekwerk en de ornamenten boven op de gevel.

Ingezonden door: Annemarieke Verheij

Annemarieke Verheij Geboren en getogen in Amsterdam. De unieke bouwwerken van de Amsterdamse School zijn voor mij een vertrouwd beeld met opa's en oma's die allen in Oud Zuid woonden. In de jaren 80 werkte ik als reservist bij PTT Post en heb regelmatig op het postkantoor Gerard Terborgstraat (onderdeel van Het Nieuwe Huis op het Roelof Hartplein) gewerkt. Ook heb ik een dag op het postkantoortje op het Spaardammerplantsoen mogen doorbrengen. Helaas was ik in die tijd nog niet zo actief aan het fotograferen dat ik de interieurs op beeld heb vastgelegd.
Ik werk 4 dagen per week op de administratie Vergunningen van de Gemeente Amstelveen (en Aalsmeer). In mijn vrije tijd wandel ik veel, waarbij de camera altijd meegaat. De laatste tijd heb ik een toenemende interesse in de prachtige Amsterdamse School-stijl en ga regelmatig actief op zoek naar gebouwen of objecten.
Professionele kennis heb ik niet, maar met mijn beeldmateriaal en goed zoekwerk op internet hoop ik toch regelmatig een bijdrage te kunnen leveren aan deze mooie website.

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.