Introductie

Ooit was het Persishuis een tehuis voor alleenstaande vrouwen. Misschien schiep de architect Kruijswijk daarom wel een fortachtig bouwwerk: de vrouwen moesten volgens de Hervormde Persis-vereniging immers in een beschermde omgeving kunnen wonen.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Persishuis, Amsterdam
Adres(sen) Ruysdaelkade 225
Postcode(s) 1072 AW
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerenoveerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Nederlands Hervormde Gemeente
Oorspronkelijke functie Tehuis / Gezellenhuis
Betrokken architect(en) Cornelis Kruyswijk
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1922 - 1923
Huidige eigenaar HVO Querido
Huidige functie Tehuis / Gezellenhuis
Soort monument Geen beschermde status
Monumentnummer

Achtergrond

Dit pand werd ontworpen door Cornelis Kruyswijk als Persishuis van de Amsterdamse Persis-vereniging. In het Bijbelboek Romeinen 16-12 brengt apostel Paulus een groet aan Peris, de beminde zuster te Rome. De vereniging was in 1909 opgericht vanuit de Nederlands Hervormde kerk met als doel de geestelijke en sociale belangen van vrouwen en meisjes uit de middenklasse te behartigen.

In 1921 werd op initiatief van ds H.C. de Zwart besloten een tehuis te bouwen voor alleenstaande vrouwen. Het tehuis past daarmee bij andere instellingen die rond die tijd in Amsterdam verrezen, zoals Huize Lydia en Het Nieuwe Huis. Een groot deel van het geld voor de stichting van het tehuis haalde de vereniging zelf op en de Gemeentelijke Woningdienst stelde zich garant voor een lening om de bouw mogelijk te maken. In juni 1922 legde de echtgenote van de burgemeester Van de Vlugt de eerste steen. Het huis, hoewel vanuit hervormde kring gesticht, stond open voor alle gezindten.

Er waren ongeveer 50 kamers en er was een gemeenschappelijke eetzaal, een keuken en een bibliotheek. Het gold als zeer modern met centrale verwarming en een douche bij de meeste vertrekken. Aanvankelijk was het goed bezet, maar al begin jaren dertig ontstond leegstand en in 1933 moest de gemeente het beheer overnemen. Vanaf die tijd exploiteerde de Nederlands Hervormde Diaconie het pand als bejaardenhuis voor beter gesitueerden onder de nam Eben Haëzer (Tot hiertoe heeft de Heer ons geholpen). De smeedijzeren letters "Huize Eben Haëzer" zijn nog boven de voordeur te zien.

Exterieur

Het gebouw is opgetrokken uit gele baksteen met uitzondering van de begane grond, waar rode baksteen is gebruikt. Het hoofdgebouw maakt een wat gesloten, fortachtige indruk. Aan de voorkant bevindt zich de ingang, diep onder het uitkragende balkon. De top heeft de voor Kruyswijk zo kenmerkende torenopbouw, die hij onder meer ook toepaste bij de Willem de Zwijgerschool aan de Tugelaweg en aan de Eerste Elthetoschool aan de Riouwstraat (afgebroken). Bakstenen zijn daar als een soort linten aangebracht, wat een mooie schaduwwerking geeft.

In de gevel zijn gestileerde vogelfiguren aangebracht: een valk, symbool van de wijsheid, en een pelikaan, symbool voor zorgzaamheid. (De beeldhouwer heb ik nog niet kunnen achterhalen, mogelijk Theo van Reijn). Zowel aan de kade als in de zijstraat (Cornelis Trooststraat) heeft het gebouw een lagere, eenvoudiger vleugel. Oorspronkelijk was bij deze delen sprake van een diep balkon of dakterras op de derde etage, maar tegenwoordig is dit dichtgebouwd met een houten constructie onder een plat dak. Deze sluit weliswaar goed aan bij het gebouw, maar de nadruk op het hoofdgebouw is verloren gegaan en de algehele indruk is daardoor nogal massief geworden.

Interieur

Op foto's in het Stadsarchief is te zien dat de gangen mooi betegeld waren en dat er sprake was van glas-in-loodramen. Ik weet niet in hoeverre dit nog aanwezig is. Verder is in het Stadsarchief een interieur van een van de kamers te zien. De smalle ruimte is geheel in Amsterdamse School stijl ingericht met een trijpen tafelkleed en lampen met veel franjes. Rechts staat het opklapbed keurig opgeklapt in een ombouwkast met een gordijntje er voor.

Recente ontwikkelingen

Het gebouw is nog enigszins in gebruik zoals het ooit bedoeld was. Tegenwoordig zit hier het Woonhotel Ruysdael. Dit biedt overbruggingsopvang voor mensen die op de wachtlijst staan voor plaatsing in een voorziening die aansluit bij hun individuele zorgbehoefte, zoals het Leger des Heils, de Volksbond en HVO-Querido.

Gebruikte bronnen

1. R. van Beekum, Cornelis Kruyswijk. Amsterdamse School Architect (Bussum, 2006).

Links

1. http://hvoquerido.nl/locatie/woonhotel-ruysdael/
2. http://beeldbank.amsterdam.nl/beeldbank/weergave/record/?id=5293FO002679

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Schitterende blokvormige volumes met mooi metselwerk. Helaas is het evenwicht wat verstoord door het dichtbouwen van de derde verdieping. Is dat de reden dat het pand geen gemeentelijk monument is?

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.