Introductie

Architect Reitsma geldt als één van de belangrijkste gereformeerde kerkenbouwers: met zijn expressieve ontwerpen bracht hij revolutionaire vernieuwing in de gereformeerde kerkbouw. Helaas is de kerk te Weesp door brand verwoest, maar de pastorie is bewaard gebleven.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Pastorie Gereformeerde Kerk, Weesp
Adres(sen) Hoogstraat 67
Postcode(s) 1381 VV
Plaats (provincie) Weesp (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Gerealiseerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Gereformeerde kerk
Oorspronkelijke functie
Betrokken architect(en) Egbert Reitsma
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1928
Huidige eigenaar
Huidige functie
Soort monument Geen beschermde status
Monumentnummer

Achtergrond

De uiterst belangwekkende expressionistische kerk naar ontwerp van Egbert Reitsma is in 1968 door brand verwoest. De pastorie aan de Hoogstraat en dienstruimtes aan de Middenstraat bleven gespaard en zijn alles dat rest van dit bijzondere gebouw.

Bij de brand was de voorgevel met het driedelige portaal blijven staan. Het bovenste deel werd alsnog afgebroken en het onderste deel werd geïntegreerd in een zeer sobere herbouw met een plat dak. Daardoor zag de kerk er uit als een soort doos. Er is een foto van rond 1980 die de situatie toont. De kerk komt heel kort voor in de film Het Zakmes uit 1992. De herbouwde kerk werd buiten gebruik gesteld in 1980. Na jarenlange leegstand volgde alsnog sloop in de jaren 90, waarna ter plaatse woningen zijn gebouwd.

Exterieur

De pastorie is een zeer opmerkelijk gebouw met een bijzonder dak gedekt met leien. De muren zijn van paars-rode mondsteen. Deze steen is ook gebruikt voor de achtervleugel in de Middenstraat.

De oorspronkelijke kerk met terzijde staande houten toren voorzien van een uiterst slanke spits, lag op een langgerekte bouwkavel tussen de Hoogstraat en de Middenstraat met de korte zijde en de ingang aan de Hoogstraat. Aan de linkerkant van het hoofdplein werd de pastorie gebouwd. In een langgerekt bouwdeel aan de achterzijde, aan de Middenstraat, werden nog enkele dienstruimten toegevoegd. Het hoofdportaal was driedelig. Daarachter rees een glas-in-lood vlak op met een paraboolvormige omtrek.

Interieur

De parabolische overkapping van de kerkzaal was bijzonder fraai, met glaspanelen in het gebogen dak, naar analogie van de kerk in Appingedam maar dan hoger en spitser toelopend. Er bestaat een prachtige ontwerptekening van het interieur van de hand van Reitsma (hier opgenomen). De liturgische indeling, met waaiervormig bankenplan en centraal geplaatste kansel en orgel toonde de richtlijnen van de gereformeerde voorman dr. Abraham Kuyper (1837-1920).

In zijn boek over Reitsma beschrijft Van der Ploeg de kerk als volgt: "De kerkzaal was op ingenieuze wijze tot een centraliserende ruimte gemaakt, waarin het waaiervormige bankenplan zich moeiteloos voegde. Vanaf de korte zijden weken de muren schuin naar buiten uit, maar het daarop rustende dak werd sprongsgewijs een aantal keren breder en hoger. Dit resulteerde in een soort van telescopisch effect, dat ook inwendig sterk sprak door de steeds bredere en hogere paraboolbogen, waartussen stroken kleurig glas-in-lood waren gevat. In het midden werd de hoofdas gekruist door een dwars geplaatst bouwdeel met een eigen dak boven een paraboolvormig gewelfbeschot. Aan een korte kant van deze centrale rechthoekige travee, maar door de gekozen ruimtelijke opzet in feite in het midden van een van de lange wanden, bevond zich de kansel met boven de afsluitende betonnen luifel het orgel. Zo ontstond een expressief spel van hoofd- en dwarsrichting. Ook door het waaiervormige bankenplan werd de aandacht geheel op de kanselwand gericht. Zowel de kansel als het orgelfront waren uiterst plastisch uitgewerkt met een veelheid aan constructivistische vormen en een grote rijkdom aan kleuren. Al even plastisch waren de forse, uit betonnen en houten onderdelen samengestelde draagelementen van de paraboolspanten, die te halver hoogte uit de schuine wanden staken. Inwendig was al het muurwerk ongepleisterd, met in de kopwanden afwijkende metselpatronen." (Van der Ploeg, blz 28)

Gebruikte bronnen

1. Kees van der Ploeg en Teo Krijgsman (foto's), Egbert Reitsma, architect 1892 - 1976. Meester in baksteen (Uitgeverij Noordboek, 2014).

Links

1. http://reliwiki.nl/index.php/Weesp,_Hoogstraat_-_Gereformeerde_kerk_(1928_-_1968)
2. https://www.startpagina.nl/v/kunst-cultuur/vraag/605271/gebouw
3. http://nl.wikipedia.org/wiki/Egbert_Reitsma
4. http://www.archimon.nl/architects/ereitsma.html
5. http://christianzierleyn.nl/blog/misbaksel/

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Corrie Groen: Ik vind het een bijzonder, zij het somber gebouw dat mij doet denken aan een oud Engels landhuis.

Gert-Jan Lobbes: in 2017 heb ik zo veel mogelijk informatie over de geschiedenis van de kerk en foto's daarvan toegevoegd. Ook heb ik foto's van het gebouwtje in de Middenstraat toegevoegd, een sober maar typisch Reitsma ontwerp. Het is mij opgevallen dat bronnen, waaronder Van der Ploeg, melden dat de kerk in 1968 verloren is gegaan, alsof er niets meer dan de pastorie en het gebouwtje in de Middenstraat restte. Wat er nog over was van de bijzondere voorgevel blijkt echter pas in de jaren 90 te zijn afgebroken.

Ingezonden door: Corrie Groen- Pickhard

Corrie Groen- Pickhard

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.