Introductie

De Ontmoetingskerk is een gereformeerde kerk gebouwd in expressionistische/ late Amsterdamse School stijl in 1928 naar ontwerp van Berend Tobia Boeyinga. Het in Bergen op Zoom gerealiseerde ontwerp is een versoberde versie van een eerdere, in 1925-1926 uitgevoerde kerk te Haarlem.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Ontmoetingskerk, Bergen op Zoom - exterieur
Adres(sen) Bolwerk-Zuid 134
Postcode(s) 4611 DX
Plaats (provincie) Bergen op Zoom (Noord-Brabant)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerestaureerd
Oorspronkelijke opdrachtgever
Oorspronkelijke functie Kerk
Betrokken architect(en) Berend Boeyinga
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1928 - 1928
Huidige eigenaar
Huidige functie Kerk
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 517064

Achtergrond

De Ontmoetingskerk is een voorbeeld van typisch protestantse architectuur uit het begin van de 20-ste eeuw. De architect, ir. B.T. Boeyinga te Amsterdam heeft later ook het hoofdgebouw van de stichting Vrederust in Bergen op Zoom ontworpen. Zowel de aangrenzende pastorie aan het Bolwerk als de kosterswoning op de hoek van de Thomas de Rouck- en de Drabbestraat zijn ook van de hand van Boeyinga. In december 1928 werd de kerk in gebruik genomen en bij de eerste dienst was het thema van de preek: Soli deo gloria. Er was dankbaarheid en verwondering over het werk dat voltooid was.

Boeyinga was predikantszoon uit Noord Scharwoude. Hij baseerde zijn ideeën over de inrichting van zijn kerken op de theorieën van de bekende theoloog dr. Abraham Kuijper. Een paar van de meest kenmerkende ideeën van Abraham Kuijper waren:

- De eredienst is een “vergadering der gelovigen”. Het gaat niet alleen om de persoonlijke geloofsbelevenis, maar de kerkdienst draagt een gemeenschappelijk karakter. Om dit te accentueren zit de gemeente in een soort halve cirkel, rondom de avondmaalstafel, het doopvont en de bijbel. Je kunt elkaar zien en samen deelnemen aan wat er gebeurt. De kerk is geen bioscoop waar men in rijen achter elkaar zit.

- De kansel diende onderdeel te zijn van de architectuur en “geen houten bloemkelk waaruit halverwege een mensch steekt”.

- De kansel wordt geflankeerd door de bankjes voor de kerkenraad waar de predikant lid van is en deel van uit maakt. Kansel en kerkenraadsbanken vormen zo één geheel.

- Maar die bankjes maken tegelijkertijd weer deel uit van de halve cirkel waarin ook de gemeente is opgenomen. Immers, kerkenraadsleden zijn ook gewoon leden van de gemeente en moeten zich ook scharen rondom woord en sacrament.

- Het motto van de architect voor zijn ontwerp was: “harten hoog”. Het lijnenspel in het gebouw en ook aan de buitenzijde moet als het ware vanzelf de gedachten omhoog doen rijzen. Het hier en nu is (soms) somber. Dat is aan de kleuren in de kerkzaal ook te zien, maar we hebben alles te verwachten van boven en daarom zijn de kleuren naar boven toe steeds lichter. We mogen leven naar het licht.

- De toren staat niet naast de kerk maar er bovenop. Dit was in de eerste plaats natuurlijk goedkoper, maar vervolgens ook onderdeel van het plan. De gemeente, in het horizontale “vergadert”; is zélf als het ware een vingerwijzing naar boven toe. Vandaar dat vanuit het kerklichaam als vanzelf de toren zich ontwikkelt.

- Men zag de gemeentezang als bekroning van de bediening van woord en sacrament. Vandaar het orgel boven het liturgisch centrum en het liefst in de vorm van een kroon.

Omdat de architect dit soort ideeën in zijn gebouw tot uiting wilde brengen wordt dit wel expressionisme genoemd, hoewel er ook functionalistische details te zien zijn. De Ontmoetingskerk is een voorbeeld van de latere protestants expressionistische architectuur en nog redelijk intact en is mede hierom door de Rijksmonumentendienst in 2001 als rijksmonument aangewezen.

De naam 'Ontmoetingskerk' dateert van 1 januari 1995, ter gelegenheid van het feit dat vanaf die datum alle diensten van Hervormden en Gereformeerden van Bergen op Zoom in dit gebouw worden gehouden.

Exterieur

De kerk heeft een waaiervormige plattegrond en is opgetrokken uit machinale baksteen met horizontale uitspringende sierbanden. Het hoge dakvolume bestaat uit twee zadel- en schilddaken die elkaar kruisen, met in het midden een vierzijdige spits waarop een torenhaan (het huidige exemplaar dateert van na 1990). De naar de hoek van de straat gekeerde gevel is een hoge puntgevel met vlechtingen en een reeks klimmende spleetvensters. Aan weerszijden hiervan bevinden zich twee tweelaagse gebouwen onder plat dak. Aan de achterzijde hiervan bevinden zich de beide uitgangen onder een zware doorlopende latei.

Onder de gootlijst is een reeks langwerpige smalle vensters geplaatst. Aan beide zijden volgt hierachter het transept, met kleine smalle vensters waarin deels oorspronkelijk geometrisch glas-in-lood op de begane grond en daar boven als lichtbeuk, vensters als bij de uitgangen. De gevel wordt hier geleed door horizontale banden op de begane grond en verdiepte sleuven boven de vensters, eindigend in sierblokjes tussen de lichtbeukramen. Rechts en links van het transept bevinden zich beide ingangen met vernieuwde paneeldeuren. De ingangen worden geaccentueerd door uitgemetselde blokken met natuursteen afdekking waartussen een houten luifel met de tekst: Ontmoetingskerk (oorspronkelijk stond hier: Gereformeerde kerk).

Boven de luifel zijn drie langwerpige smalle vensters gezet. Deze éénlaagse entrees komen qua hoogte overeen met de beide aangebouwde lokalen. De achtergevel van de kerk is tenslotte weer een puntgevel. Middenachter is er een tweelaagse uitbouw onder schilddak met stookkelder en aan weerskanten een uitbouw onder plat dak, waaronder een keukenruimte. Op de viering staat de vierzijdige spitse toren, op een trommel met galmgaten en eenvoudige geometrische decoratie. De beide aanbouwen naast de beide ingangen worden gekenmerkt door de raampartijen.

Bij het verenigingslokaal annex vergaderzaal naast de kosterswoning zijn vijf hoge vensters geplaatst met in het vooruitspringende bovendeel een achtruits verdeling. Bij de kerkeraadskamer naast de predikantenwoning met daarachter de catechisatieruimte zijn vier van deze vensters geplaatst. Links, rechts en achter de kerk om loopt een gangenstelsel dat toegang geeft tot de kerkruimte zelf en tot bovengenoemde aangebouwde vertrekken.

Bij de ingang aan de Bolwerkzijde is in de gang een gevelsteen geplaatst, d.d. 25 april 1928 met de namen van de bouwmeester B.T. Boeyinga, de aannemer M.J. Scheffelaar en een spreuk van Nehemia 2:20.

Interieur

Het interieur wordt hier beschreven.

Recente ontwikkelingen

Aanvankelijk werden er voorzieningen getroffen voor de bouw van galerijen, maar deze werden niet verwerkelijkt. In de Tweede Wereldoorlog is het merendeel van de glas-in-loodramen van de kerk verwoest en in de jaren vijftig vervangen door glaspanelen. In de jaren zestig is de kleurstelling van het interieur gewijzigd, door vrijwel alles te witten. De oorspronkelijke leien in maasdekking op het kerkdak zijn in 1974 vervangen door shingles. In de loop der jaren was de Ontmoetingskerk kaal en vaal geworden. Derhalve werd in 2002 een omvangrijke restauratie gestart en hiermee is onder meer de kleur weer terug gebracht. Nieuw glas in lood en schilderwerk, nieuwe dakbedekking, andere verlichting, prachtige glazen tochtdeuren, etc. Dit alles geeft de kerk weer de allure die er ooit was. Tevens werd de kerk aangepast aan de eisen van de tijd met geluids-, sanitair en isolatiemaatregelen. Ook werd een ander orgel opgebouwd, afkomstig uit de (gesloten) Petruskerk uit Vlissingen.

Gebruikte bronnen

1. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
2. Monumentenlijst Bergen op Zoom.
3. Protestantse gemeente Bergen op Zoom
4. Wies van Leeuwen, 'Ontmoetingskerk. Expressionistische eenvoud'. In: Kerkinterieurs in Nederland (Wbooks, 2016).

Links

1. http://www.reliwiki.nl/index.php?title=Bergen_op_Zoom,_Bolwerk_Zuid_134_-_Ontmoeting
2. https://www.monumenten.nl/monument/52697
3. http://www.erfgoedroosendaal.nl/htmlpag/pagbopzoombolwerkzuid134.htm
4. http://www.erfgoedroosendaal.nl/htmlpag/uitleg/bopzoombolwerkzuid134.htm
5. http://www.protestantsekerkbergenopzoom.nl/index.php/algemeen/wie-wij-zijn/ons-kerkgebouw

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Onze wens is dat deze kerk ook voor toekomende generaties beschikbaar mag zijn om samen te komen in lief en leed.

Ingezonden door: Sjaak Kools

Sjaak Kools Vanaf 1979 werkzaam bij de gemeente Roosendaal als coördinator bouwaanvragen. Dit betreft alle aspecten zoals voorbespreking met aanvragers, toets bestemmingsplan, voorbereiding en informatie verstrekken aan welstandscommissie en vanaf 1992 de monumentencommissie, technische toetsing en advisering vergunning verlening aan BenW. Vanaf 1997 secretaris van de welstands- en monumentencommissie. Door de ervaring met datamanagement en het gebruik van geautomatiseerde systemen ben ik begonnen om alle over de gehele gemeente verspreide gegevens, die dus niet in de vergaderingen beschikbaar waren, te verzamelen en te ontsluiten via een website (www.erfgoedroosendaal.nl) die overal via het internet is te gebruiken. Het unieke van de site is dat het alle denkbare zaken betreft in relatie met alle monumentale aspecten, maakt niet uit welke status. Verder ben ik actief als bestuurslid van het Hurksgenootschap, die als missie heeft het inventariseren, vastleggen en publiceren van het oeuvre van architect Jacques Hurks (1890-1977). Deze architect vertegenwoordigde de Amsterdamse Schoolarchitectuur in Noord-Brabant en met name in Roosendaal en omgeving. Zijn werk omvat woningen, kerken en boerderijen waarin zijn typische eigen stijl te herkennen is. Het genootschap beoogt het werk van Hurks volledig in kaart te brengen en uit te dragen door middel van het organiseren van exposities, lezingen en excursies. Tevens geef ik elk jaar ondersteuning bij de open monumenten dag.

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.