Introductie

Het hier beschreven bouwblok is onderdeel van één complex, ontworpen door Jop van Epen, dat zeven bouwblokken omvat. Hiervan waren drie bouwblokken voor de Algemene Woningbouwvereniging, drie bouwblokken die voor de Bouwverening Rochdale, en één bouwblok dat oorspronkelijk aan Rochdale was toegewezen maar later, als gevolg van financieringsperikelen, aan de ACOB is overgedragen.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Noordoostelijk Rochdale blok, Amsterdam
Adres(sen) Pieter Lastmankade 40-42, Des Présstraat 7-23, Cornelis Krusemanstraat 45-55, Hendrik Jacobszstraat 36-50 42HS
Postcode(s)
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerenoveerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Rochdale
Oorspronkelijke functie Etagewoningen / appartementen
Betrokken architect(en) Jop van Epen
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1920 - 1921
Huidige eigenaar Rochdale
Huidige functie Etagewoningen / appartementen
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 504905 (complex) en 504959 (blok)

Achtergrond

Dit blok maakt deel uit van een tussen 1921 en 1926 gerealiseerd woningbouwcomplex, waarvan de ontwerpen tussen 1916 en 1920 zijn gemaakt. Het bestaat uit zes bouwblokken met het Bertelmanplein als centrum, naar een ontwerp van J.C. van Epen. De RCE spreekt van ontwerpen in verstrakte Amsterdamse Schoolstijl, Stissi betitelt ze als “Rationalistische woningwetarchitectuur”. De drie westelijk gelegen bouwblokken werden gebouwd in opdracht van de Algemene Woningbouw Vereniging AWV; de drie oostelijk gelegen bouwblokken in opdracht van de Coöperatieve Bouwvereniging 'Rochdale' U.A. Een in de jaren 1918-1922 ontworpen en gebouwd U-vormig bouwblok met middenstandswoningen ten oosten hiervan, werd gebouwd in opdracht van de Amsterdamsche Coöperatieve Onderwijzers Bouwvereniging U.A. ACOB. Goed beschouwd hoort het ACOB gebouw niet bij de rest aangezien de stijl en indeling afwijken. Desondanks vat de RCE de zeven blokken samen als complex 504905 en volgen we op deze site voor het gemak de door de RCE gemaakte indeling in de volgende blokken: 1. ACOB blok; 2. ZW Rochdale blok; 3. NO Rochdale blok; 4. NW Rochdale blok; 5. Oostelijke AWV blok; 6. NW AWV blok; 7. Zuidelijk AWV blok.

De zeven blokken zijn rijksmonument "vanwege de architectuurhistorische en typologische waarde, alsmede van belang vanwege de stedenbouwkundige waarde als gevarieerde inventieve invulling van een belangrijk gesitueerd door lastig verkaveld bouwterrein in de NW-hoek van het plan Zuid II van H.P. Berlage, met gebruik van gesloten bouwblokken, intieme pleinen en - deels - gemeenschappelijke binnentuinen. Bovendien van wezenlijk belang in het oeuvre van J.C. van Epen als eerste grootschalig woningbouwproject."

Exterieur

Door Van Epen werd dit noordoostelijk Rochdale blok aangeduid als blok F. Samen met het ernaast gelegen bouwblok NW Rochdale maakt dit op een trapeziumvormige kavel opgetrokken bouwblok van 104 etagewoningen een tamelijk eigenzinnige en ongenaakbare indruk. Dit heeft te maken met de platte daken, de spitse driekantige erkers en de messcherpe steunberen die tot aan de daklijsten lopen. Deze indruk wordt nog versterkt doordat de erkers elkaar in razend tempo opvolgen, in een ritmische cadans, er is bijna geen gevelvlak. De boodschap van het ensemble is duidelijk: hier heeft een zelfbewuste architect een wooncomplex voor een nieuwe wereld ontworpen. Het commentaar van “Het Volk” op 9 juni 1923 was dat Rochdale hier fraaie woningen had neergezet, en dat architecten als Van Epen gebouwen ontwierpen die juweeltjes van arbeiderswoningbouw waren, die gunstig afstaken tegen de karakterloze ééntonige bouw van voor de Woningwet.

De symmetrie en de cadans worden versterkt door de symmetrische opbouw van de gevels en door de kleine elementen die zijn toegevoegd. Boven de trapportalen zijn sierlijke maar puntige smeedijzeren lantaarns aangebracht. Op bepaalde plaatsen schuilen entrees onder een massieve betonnen luifel, geschraagd door bakstenen steunberen. De onderkant van de gevels en rond de portieken is uitgevoerd in donkerder steen, zodat het gebouw uit de aarde oprijst. De hoeken worden op de begane grond geaccentueerd door kruislings uitstekende bakstenen. De puntigheid van de erkers wordt benadrukt met subtiel siermetselwerk, aan de bovenzijde voorzien van geglazuurde stenen. Een dergelijke versiering vinden we ook aan het naastgelegen ACOB blok, ook van Van Epen. Een rondboogvormige toegangspoort naar de gemeenschappelijke binnentuin bevindt zich aan de Des Présstraat, aan de straatzijde afgesloten door een sierijzeren hek. Noemenswaardig zijn verder de decoratief vormgegeven hijsbalken boven de trapportalen.

Interieur

Bij de hoogbouw zijn zeker vijftien verschillende woningtypes toegepast, alle variërend op het schema: woonkamer, twee of drie slaapkamers, keuken en WC. Bij elke woonkamer hoort een erker en trappenhuizen zijn steeds duidelijk herkenbaar in de gevel door hun afwijkende ramen.

Gebruikte bronnen

1. Vladimir Stissi, Amsterdam, het mekka van de volkshuisvesting: sociale woningbouw 1909-1942, (Uitgeverij 010, 2007).
2. Het Volk, 9 juni 1923.

Links

1. https://cultureelerfgoed.nl/monumenten/504959

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Deze bijdrage is in 2014 aangemaakt door Rochdale en door mij in 2018 bijgewerkt, inclusief foto's van het blok.

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.