Introductie

Het gebied achter het Centraal Station is bijna voltooid, maar mist nog iets: het oude karakteristieke houten gebouwtje op palen van Van Koppe/Naco! Na een succesvolle crowdfunding-actie is het pandje gerestaureerd, maar wanneer en waar het teruggeplaatst gaat worden is nog onduidelijk.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Naco huisje (J.E. Koppe’s Scheepsagentuur), Amsterdam
Adres(sen) De Ruijterkade 3
Postcode(s) 1011 AA
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerestaureerd
Oorspronkelijke opdrachtgever J.E. Koppe’s Scheepsagentuur
Oorspronkelijke functie Bedrijfsgebouw
Betrokken architect(en) G. F. La Croix
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1919 - 1919
Huidige eigenaar Stadsherstel
Huidige functie
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 1010871

Achtergrond

Liefhebbers van de Amsterdamse School zullen dit gebouwtje wel kennen, hoewel het al sinds 2004 niet meer op zijn oorspronkelijke plaats staat en op een Zaans industrieterrein verkommert. Het stond tussen 1919 en 2004 aan de achterkant van het Amsterdamse Centraal Station op een speciaal voor dit pand ontworpen steiger. Het werd in 1919 gebouwd in opdracht van ‘J.E. Koppe’s Scheepsagentuur’. Om gewicht te besparen werd gekozen voor een houten gebouw op palen.

Vanuit het scheepskantoor werden tickets verkocht voor o.a. lijnvaarten naar Lemmer. Ook veel andere zogenaamde ‘tramboten’ vertrokken vanaf deze steiger. Sinds 1960 was het in gebruik als kantoor van de scheepvaartafdeling van de NACO, de Noordhollandsche AutoCar Onderneming en daarom staat het ook wel bekend als het Naco huisje.

Exterieur

Het gaat om een houten cargadoorskantoor met gebruik van koloniale en expressionistische elementen, dat is gebouwd op een rechthoekige plattegrond met een half open begane grond, een verdieping en een zadeldak. Er ligt een sterk architectonisch accent aan de landzijde van het gebouw. De kap is hier schuin naar voren hellend uitgebouwd. Aan de waterzijde heeft de kap een schild. De begane grond is aan de westzijde open. Hier bevindt zich een reeks van vijf verjongende palen met uitkragende koppen, aan de oostzijde een smal bouwvolume met aan de landzijde een decoratieve houten toegangspartij tussen uitzwenkende consoles. De beschotdelen die in de vooroverhellende puntgevel in V-vorm zijn geplaatst aan weerszijden van een vertikale stijl en verder horizontaal toegepast, zijn vermoedelijk vastgezet op een stalen regelwerk.

De onregelmatig geplaatste vensters zijn deels voorzien van een roedenverdeling deels met ruitvorm. Aan de landzijde is het walkantoor gedecoreerd met vlammende zaagmotieven die bij de rechte zijden uitsteken, alsook met smalle consoles onder het gekoppelde venster. Het voorover hellende dakvlak krijgt hier bovendien een extra accentdoormiddel van een lange vlaggenmast in vlaggenmasthouder.

Het gebouwtje is aangewezen als rijksmonument vanwege de architectuurhistorische waarde met name de op Nederlands-Indische stijlvormen geïnspireerde kap, alsmede van belang vanwege de bijzondere situering aan het IJ. Tevens van belang vanwege de zeldzaamheidswaarde.

In de beschrijving van het huisje wordt, ook door het monumentenregister, vaak verwezen naar de minankabau-bouwtrant vanwege de overhellende punt. Dit is echter onjuist. De vorm lijkt eerder geïnspireerd op de bouwkunst van de Batakkers die rond het Tobameer op het Indonesische eiland Sumatra wonen, dan op die van de Minangkabauers, een andere Sumatraanse stam. Duidelijk is in ieder geval de invloed van de traditionele Indische architectuur, hoewel ook de houten huizen op Marken zullen hebben bijgedragen.

Interieur

Ik heb nooit foto's van het interieur in oorspronkelijke staat gezien.

Recente ontwikkelingen

In 2004 moest het huisje plaats maken vanwege grootscheepse bouwactiviteiten achter het Centraal Station. Het werd toen in zijn geheel overgebracht naar een industrieterrein in Zaandam en werd niet onderhouden. Een rijksmonument onwaardig. Dat heeft de conditie ervan geen goed gedaan, waardoor de restauratie kostbaar werd. Stadsherstel heeft het gekocht met behulp van een grote donatie van haar vriendenvereniging. Voor de restauratie startte in 2016 een crowdfundingsactie om € 100.000 bij elkaar te krijgen. Het Prins Bernhard Cultuurfonds doneerde € 25.000, waarvan € 12.500 bij de start. De actie kreeg veel publiciteit. Het huisje bleek geliefd. In december 2016 kon Stadsherstel verheugd melden dat de benodigde € 100.000 bijeen was gebracht. Met dit geld kon het gebouwtje in de loop van 2017 tot in de kleinste details worden gerestaureerd. Toch is niet bekend wanneer het huisje naar Amsterdam terugkeert. Er is namelijk nog geen overeenstemming met de gemeente over waar het pandje mag komen. De pier waar het huisje origineel op stond is weg. Stadsherstel wil dat het zo dicht mogelijk bij de originele plek terugkomt, maar de beslissing ligt uiteindelijk bij de gemeente en is medio december 2017 nog altijd niet genomen.

Update februari 2018:

Volgens Stadsherstel lijkt er een locatie gevonden te zijn in de buurt van de oorspronkelijke locatie. Helaas moet de plek nog gereed worden gemaakt voordat 'het verdwenen NACO-huisje' kan terugkeren naar Amsterdam. Verwacht wordt dat dit in 2021 is, tenzij eerder op een tijdelijke plek.

Gebruikte bronnen

1. Radboud van Beekum, G.F. la Croix 1877-1923. Amsterdamse School Architect (Uitgeverij Bonas, 2008).

Links

1. https://nl.wikipedia.org/wiki/Reederij_Koppe
2. https://mijnstadsherstel.nl/project/het-verdwenen-naco-huisje
3. http://www.amsterdamsebinnenstad.nl/binnenstad/215/minangkabause.html
4. http://drimble.nl/monument/amsterdam/22788/steiger-7-de-ruyterkade-84.html
5. https://www.stadsherstel.nl/94/diversen/nieuws/details/hoe-gaat-het-met-crowdfundprojecten-schooltje-van-dik-trom-verdwenen-naco-huisje-en-zuidervermaning/?id=8321

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Geweldig dat de actie van Stadsherstel om dit prachtige gebouwtje te redden zo veel mensen in beweging heeft gebracht. Nu is de vraag wanneer het gaat terugkeren!

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.