Introductie

De Harm Smeengeschool voor schipperskinderen van P. L. Marnette in Amsterdam is met zijn ronde hoeken en ladderraampjes een mooi voorbeeld van wat soberdere Amsterdamse School.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Mr. Harm Smeengeschool, (v.m.) School voor Schipperskinderen, Droogbak
Adres(sen) Droogbak 1c-1d
Postcode(s) 1013 GE
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Gerealiseerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Gemeente Amsterdam
Oorspronkelijke functie Lagere School
Betrokken architect(en) Publieke Werken, Pieter Marnette
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1924 - 1925
Huidige eigenaar Gemeente Amsterdam
Huidige functie Gebouw / complex voor (geestelijke) gezondheidszorg
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 518379

Achtergrond

In 1882 werd een fonds opgericht om schipperskinderen de mogelijkheid te geven in een kostgezin te gaan om onderwijs te kunnen volgen. Daar werd niet veel gebruik van gemaakt, veel kinderen gingen niet naar school en leerden in het gunstigste geval schrijven en rekenen van hun moeder. In de grotere ligplaatsen konden de schipperskinderen wel naar een reguliere school, maar daar werd weinig gebruik van gemaakt omdat ze bijna geen aansluiting met hun klas konden krijgen.

In 1898 wordt de algemene leerplicht voor kinderen tussen 6 en 13 jaar ingevoerd. Voor kinderen van ouders die geen vaste woon- of verblijfplaats hadden, zoals schipperskinderen, was in deze wet een uitzondering gemaakt. Rond 1900 ontstonden wel de eerste schippersklassen en konden de schipperskinderen ligplaatsonderwijs volgen door naar een speciale ligplaatsschool te gaan. Toch liepen veel kinderen in deze tijd grote leerachterstand op, omdat het voor de schippers niet gangbaar was om hun kinderen naar school te sturen. Daarnaast konden de schipperskinderen alleen naar het ligplaatsonderwijs wanneer het ouderlijk schip meer dan 48 uur in dezelfde plaats bleef liggen.

In 1927 veranderde de wet. Ook schipperskinderen werden leerplichtig vanaf 6 jaar. Tot hun 8e jaar mochten ze nog gebruik maken van het ligplaatsonderwijs, daarna moesten ze naar een kostgezin of naar internaat.

In de aanloop naar de leerplicht voor schipperskinderen werden in de havensteden scholen opgericht, speciaal bedoeld voor schipperskinderen. Ze lagen, logischerwijs, dicht bij de haven. Zo ook de Mr. Harm Smeengeschool aan de Droogbak, gelegen bij het Centraal Station, dicht bij de haven. De school heeft zijn naam te danken aan Harm Smeenge (1852-1935) een Nederlands liberaal politicus. Smeenge was pleitbezorger voor de belangen van de binnenschippers, ook als voorzitter van de schippersvereniging Schuttevaer. Hij was verder onder meer actief op het gebied van het ambachtsonderwijs en in de Zuiderzeevereniging. Hij was voorzitter van het organisatiecomité van de Eerste Nederlandse Tentoonstelling op Scheepvaartgebied (ENTOS), die in 1913 werd gehouden in Amsterdam en aan de basis stond van het latere Scheepvaartmuseum.

Exterieur

Het gebouw bestaat uit twee volumes: de hogere noordelijke dienstvleugel met het trappenhuis, de gangen, het sanitair en de kantoren en de zuidelijke klaslokalenvleugel. De hoeken van het gebouw zijn afgerond. De gevel is bovenaan voorzien van op regelmatige afstand van elkaar aangebrachte golvingen. De entree bevindt zich in de smalle oostgevel, aan de rechterzijde geflankeerd door een brede natuurstenen stijl. Boven de ingang drie grote raampartijen, elk roostervormig onderverdeeld door roeden. Boven het bovenraam een hijsbalk. In de zijgevel van het risalerende bouwdeel bevindt zich een tweede ingang. Rechts naast de ingang een in vijf ruitjes horizontaal onderverdeeld langgerekt venster. Rechts van de ingang bevindt zich een lage muur, aan de hoek afgerond. Een trap tegenover de ingang leidt naar de bovenverdiepingen met drie lokalen per verdieping, alle gelegen op het zuiden.

Uitwendig geven grote vensters in oorsprong met houten horizontaliserende onderverdeling de indeling van de binnenruimte aan. Tussen deze vensters bevinden zich twee verticale holtes, aan de bovenzijde voorzien van een natuurstenen latei. De noordgevel ligt aan de kant van het spoor en is om deze reden veel geslotener. De kleine vierkante vensters, waarachter de sanitaire voorzieningen zijn gesitueerd, lopen als een spoor over de gevel en geven deze een ritmische onderverdeling. Aan de twee smalle kanten waarop de binnentrap en de directiekantoren uitkijken, zitten grote ramen, onderverdeeld door een vierkant rooster.

(bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Interieur

Voor zover ik op foto’s heb kunnen zien, zijn er in het pand geen Amsterdamse School-elementen (meer) te bespeuren.

Recente ontwikkelingen

In het gebouw is sinds enkele jaren een centrum voor verslavingszorg gevestigd. Aan de noordwestgevel is een ijzeren noodtrap aangebracht.

Gebruikte bronnen

1. Maristella Casciato, De Amsterdamse School (Uitgeverij 010 1991).

Links

1. http://rijksmonumenten.nl/monument/518379/mr-harm-smeengeschool/amsterdam/
2. http://www.arcam.nl/school-voor-schipperskinderen/
3. http://www.kustvaartforum.com/viewtopic.php?t=772&start=165
4. https://nl.wikipedia.org/wiki/Harm_Smeenge

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Een groot pand, die als je er recht voor staat wat massief oogt. Kijk je langer, zie je een paar mooie elementen, zoals het ramen op de hoek van de zij- en achtergevel. De diverse golvingen in de gevel maken het pand aantrekkelijk.

In verband met de huidige gebruikers, die ook veelal rond het gebouw verblijven, vond ik het wat lastig om het gebouw langdurig van heel dichtbij te bekijken of een blik naar binnen te werpen om het interieur te zien.

Ingezonden door: Annemarieke Verheij

Annemarieke Verheij Geboren en getogen in Amsterdam. De unieke bouwwerken van de Amsterdamse School zijn voor mij een vertrouwd beeld met opa's en oma's die allen in Oud Zuid woonden. In de jaren 80 werkte ik als reservist bij PTT Post en heb regelmatig op het postkantoor Gerard Terborgstraat (onderdeel van Het Nieuwe Huis op het Roelof Hartplein) gewerkt. Ook heb ik een dag op het postkantoortje op het Spaardammerplantsoen mogen doorbrengen. Helaas was ik in die tijd nog niet zo actief aan het fotograferen dat ik de interieurs op beeld heb vastgelegd.
Ik werk 4 dagen per week op de administratie Vergunningen van de Gemeente Amstelveen (en Aalsmeer). In mijn vrije tijd wandel ik veel, waarbij de camera altijd meegaat. De laatste tijd heb ik een toenemende interesse in de prachtige Amsterdamse School-stijl en ga regelmatig actief op zoek naar gebouwen of objecten.
Professionele kennis heb ik niet, maar met mijn beeldmateriaal en goed zoekwerk op internet hoop ik toch regelmatig een bijdrage te kunnen leveren aan deze mooie website.

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.