Introductie

De school, oorspronkelijk een meisjes-HBS, is in 1929 gebouwd naar ontwerp van Nico Lansdorp, architect in dienst bij Publieke Werken.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Meisjes-HBS (v.m.) Gerrit van der Veenstraat
Adres(sen) Gerrit van der Veenstraat 99
Postcode(s) 1077 DT
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerestaureerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Gemeente Amsterdam
Oorspronkelijke functie Middelbare School
Betrokken architect(en) Nico Lansdorp, Publieke Werken
Andere betrokken kunstenaars Hildo Krop
Aanvang en oplevering 1929 - 1930
Huidige eigenaar Gemeente Amsterdam
Huidige functie Middelbare School
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 527773

Achtergrond

De school heeft een zwaar verleden. Tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog was vanaf 1940 de Sicherheitsdienst(SD) in het gebouw gevestigd. Vanuit dit hoofdkwartier organiseerde de SD de deportatie van de Joodse Amsterdammers en hier verhoorde en martelde zij verzetsstrijders. Op 26 november 1944 heeft de Britse luchtmacht met jachtbommenwerpers een luchtaanval uitgevoerd op de school. Het gebouw werd zwaar beschadigd, maar kon in tegenstelling tot de tegenoverliggende christelijke HBS (waarin de Sicherheitspolizei gevestigd) en een veertigtal huizen in de buurt, wel gered worden. Het bombardement veroorzaakte omstreeks vijftig doden en vele gewonden.

Vanwege het oorlogsverleden werd de straat, die voor en tijdens de oorlog Euterpestraat heette, in 1945, na het einde van de bezetting en de oorlog, hernoemd naar Gerrit Jan van der Veen, een van de verzetslieden die op 27 maart 1943 een slechts deels geslaagde aanslag pleegden op het Amsterdamse bevolkingsregister aan de Plantage Middenlaan. In 1944 fusilleerden de Duitsers hem na een poging om een aantal verzetsstrijders te bevrijden uit de gevangenis aan de Weteringschans.

Exterieur

De ingang van het gebouw aan de Gerrit van der Veenstraat wordt gemarkeerd door een smalle, hoge toren. Volgens het ontwerp zou aan de linkerzijde van deze toren een tweede school gebouwd worden, maar die is niet uitgevoerd. Bovenop de toren staan twee bronzen beelden van Hildo Krop: een man met sikkel en pikhaak en Amor. Verder zijn er aan de gevel verschillende beeldjes van gebakken aarde. In 1925 boetseerde Hildo Krop voor zijn zoontje een olifant en bakte het daarna in de potkachel. Hij vond dat zo leuk dat hij, om de techniek beter te kunnen beheersen, een jaar lang lessen ging volgen in de Quelliniusschool in Amsterdam. De techniek ging hij regelmatig toepassen bij opdrachten van de gemeente aan verschillende gebouwen. Ook de nieuwe meisjes-HBS voorzag hij aan alle kanten van kleine beeldjes van gebakken aarde. Aan de Gerrit van der Veenstraat, vlak bij de hoek met de Rubensstraat: een meisjesfiguur. In de Rubensstraat: de schilder Jan Sluijters en een opspringend hert. In de Anthonie van Dijckstraat plaatste hij een serie beeldjes tussen de bogen aan de lange zijde van de voormalige gymzaal: clown op gymnastiektoestel, staand meisje met roeispaan en staand meisje met tennisracket.

In de Anthonie van Dijckstraat is ook nog een kalkstenen beeldje te vinden: een staande man met rol in rechterhand. In de tuin heeft ook nog een fontein gestaan met een faunfiguur en een sproeier in de vorm van een faun met slang boven het bassin. Dit werk is verloren gegaan.

Later werden aan de voorzijde van het gebouw nog twee beelden geplaatst: De Denker (1947) van Paul Koning en Moeder en Kind (1939) van Henri Matthieu Wezelaar. Dit beeld heeft miraculeus genoeg het bombardement overleefd, zoals op de foto in dit artikel te zien is.

Interieur

Volgens de beschrijving in het monumentenregister zijn er nog heel wat oorspronkelijke elementen aanwezig. Aula met siermetselwerk. Eikenhouten deuren van de aula met in houtsnijwerk uitgevoerde voorstellingen van Adam en Eva (wrsl. van Christiaan Joseph Hassoldt (1877-1956). Trappenhuis met glas-in-loodvensters en vier muurgeschilderde medaillons boven de deuren van de hal op de eerste verdieping van studerende, dansende, schrijvende en tekenende vrouwfiguren in rood en grijze tinten. In de hal bevinden zich twee bronzen hoofdjes van Loeki van der Veen en Prinses Juliana gemaakt door Gerrit van der Veen. Boven de deuren van een aantal klaslokalen op de eerste verdieping wandgeschilderde voorstellingen van Jozef en Maria, vogels, zeilschip en zeelandschap. Alle tuimelvensters zijn nog aanwezig.

Recente ontwikkelingen

Tegenwoordig is in het gebouw het Gerrit van der Veen College gevestigd, een school voor voortgezet onderwijs.

Links

1. http://020apps.nl/1850-1940/Gerrit_van_der_Veenstraat/99
2. https://nl.wikipedia.org/wiki/Gerrit_van_der_Veenstraat#/media/File:Tijdloos_is_de_stilte.jpg
3. https://nl.wikipedia.org/wiki/Gerrit_van_der_Veen_College
4. https://www.monumenten.nl/monument/527773
5. http://www.timswings.nl/hildokrop/werken-in-nederland/beelden/b-75-gemeentelijke-mms-amsterdam/
6. https://amsterdam.kunstwacht.nl/kunstwerken/bekijk/633-gevelstenen-gerrit-van-der-veen-college
7. https://amsterdam.kunstwacht.nl/kunstwerken/bekijk/612-gerrit-van-der-veen-college-de-denker
8. https://amsterdam.kunstwacht.nl/kunstwerken/bekijk/10074-zorg-moeder-en-kind

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

De school is in een late Amsterdamse School-stijl gebouwd en is strak van vorm. De torens en het vele beeldhouwwerk maken hem echter aantrekkelijk.

Een school met een dramatische geschiedenis. Mijn vader, opgegroeid op de Stadionweg kan zich de luchtaanval nog goed herinneren. De jachtbommenwerpers die enorm laag overvlogen, hun bommen lieten vallen en de oorverdovende klappen die volgden.

De beschrijving over het interieur maakt me nieuwsgierig. Ik heb de school aangeschreven met het verzoek eens een keertje binnen te mogen kijken en te fotograferen.

Ingezonden door: Annemarieke Verheij

Annemarieke Verheij Geboren en getogen in Amsterdam. De unieke bouwwerken van de Amsterdamse School zijn voor mij een vertrouwd beeld met opa's en oma's die allen in Oud Zuid woonden. In de jaren 80 werkte ik als reservist bij PTT Post en heb regelmatig op het postkantoor Gerard Terborgstraat (onderdeel van Het Nieuwe Huis op het Roelof Hartplein) gewerkt. Ook heb ik een dag op het postkantoortje op het Spaardammerplantsoen mogen doorbrengen. Helaas was ik in die tijd nog niet zo actief aan het fotograferen dat ik de interieurs op beeld heb vastgelegd.
Ik werk 4 dagen per week op de administratie Vergunningen van de Gemeente Amstelveen (en Aalsmeer). In mijn vrije tijd wandel ik veel, waarbij de camera altijd meegaat. De laatste tijd heb ik een toenemende interesse in de prachtige Amsterdamse School-stijl en ga regelmatig actief op zoek naar gebouwen of objecten.
Professionele kennis heb ik niet, maar met mijn beeldmateriaal en goed zoekwerk op internet hoop ik toch regelmatig een bijdrage te kunnen leveren aan deze mooie website.

Reacties

geplaatst door Michel Didier op 1 augustus 2020 om 09:12:

Op verschillende foto's van na het bombardement is het beeld van Wezelaar duidelijk te zien, onbeschadigd. Een paar weken geleden is het wel beschadigd, en niet zo'n beetje ook: het hoofd van het kind is afgeslagen.

geplaatst door Redactie Platform Wendingen op 2 augustus 2020 om 08:39:

Hartelijk dank; we hebben de tekst mbt het bombardement aangepast. Triest dat het beeld beschadigd is! Is het al aan de gemeente gemeld?

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.