Introductie

De school, oorspronkelijk een Meisjes-HBS, is in 1929 gebouwd naar ontwerp van Nico Lansdorp, architect in dienst bij Publieke Werken.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Meisjes-HBS (v.m.) Gerrit van der Veenstraat
Adres(sen) Gerrit van der Veenstraat 99
Postcode(s) 1077 DT
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerestaureerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Gemeente Amsterdam
Oorspronkelijke functie Middelbare School
Betrokken architect(en) Nico Lansdorp, Publieke Werken
Andere betrokken kunstenaars Hildo Krop
Aanvang en oplevering 1929 - 1930
Huidige eigenaar Gemeente Amsterdam
Huidige functie Middelbare School
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 527773

Achtergrond

De school heeft een zwaar verleden. Tijdens de Duitse bezetting in de Tweede Wereldoorlog was vanaf 1940 de Sicherheitsdienst(SD) in het gebouw gevestigd. Vanuit dit hoofdkwartier organiseerde de SD de deportatie van de Joodse Amsterdammers en hier verhoorde en martelde zij verzetsstrijders. Op 26 november 1944 heeft de Britse luchtmacht met jachtbommenwerpers een luchtaanval uitgevoerd op de school. Het gebouw werd zwaar beschadigd, maar kon in tegenstelling tot de tegenoverliggende christelijke HBS (waarin de Sicherheitspolizei gevestigd) en een veertigtal huizen in de buurt, wel gered worden. Het bombardement veroorzaakte omstreeks vijftig doden en vele gewonden.

Vanwege het oorlogsverleden werd de straat, die voor en tijdens de oorlog Euterpestraat heette, in 1945, na het einde van de bezetting en de oorlog, hernoemd naar Gerrit Jan van der Veen, een van de verzetslieden die op 27 maart 1943 een slechts deels geslaagde aanslag pleegden op het Amsterdamse bevolkingsregister aan de Plantage Middenlaan. In 1944 fusilleerden de Duitsers hem na een poging om een aantal verzetsstrijders te bevrijden uit de gevangenis aan de Weteringschans.

Exterieur

De ingang van het gebouw aan de Gerrit van der Veenstraat wordt gemarkeerd door een smalle, hoge toren. Volgens het ontwerp zou aan de linkerzijde van deze toren een tweede school gebouwd worden, maar die is niet uitgevoerd. Bovenop de toren staan twee bronzen beelden van Hildo Krop: een man met sikkel en pikhaak en Amor. Verder zijn er aan de gevel verschillende beeldjes van gebakken aarde. In 1925 boetseerde Hildo Krop voor zijn zoontje een olifant en bakte het daarna in de potkachel. Hij vond dat zo leuk dat hij, om de techniek beter te kunnen beheersen, een jaar lang lessen ging volgen in de Quelliniusschool in Amsterdam. De techniek ging hij regelmatig toepassen bij opdrachten van de gemeente aan verschillende gebouwen. Ook de nieuwe Meisjes-HBS voorzag hij aan alle kanten met kleine beeldjes van gebakken aarde. Aan de Gerrit van der Veenstraat, vlak bij de hoek met de Rubensstraat: een meisjesfiguur. In de Rubensstraat: De schilder Jan Sluijters en een opspringend hert. In de Anthonie van Dijckstraat plaatste hij een serie beeldjes tussen de bogen aan de lange zijde van de voormalige gymzaal: Clown op gymnastiektoestel, Staand meisje met roeispaan en Staand meisje met tennisracket.

In de Anthonie van Dijckstraat is ook nog een kalkstenen beeldje te vinden: een staande man met rol in rechterhand. In de tuin heeft ook nog een fontein gestaan met een faunfiguur en een sproeier in de vorm van een faun met slang boven het bassin. Dit werk is verloren gegaan.

Later werden aan de voorzijde van het gebouw nog twee beelden geplaatst: “De Denker” (1947) van Paul Koning en “Moeder en kind” (1939) van Henri Matthieu Wezelaar. Of het beeld van Moeder en Kind al vanaf het begin op de huidige plek heeft gestaan, valt te betwijfelen. Het zou de bomaanslag uit 1944 vast niet hebben doorstaan.

Onderstaand een beschrijving van het exterieur, zoals vermeld in het monumentenregister:

Op een onregelmatige plattegrond en geheel in donkerrode baksteen opgetrokken schoolgebouw bestaande uit twee haaks op elkaar geprojecteerde vleugels. Beide vleugels hebben een souterrain met daarboven drie bouwlagen onder een overstekend zadeldak met zwarte pannen. De voorgevel aan de Gerrit van der Veenstraat wijkt iets terug ten opzichte van de rooilijn en heeft op de hoek geheel links een uitbouw met een aparte ingang voor de docenten. Dit bouwdeel wordt gedekt door een overstekende wolfskap met in de linkertravee in- en uitspringende geveldelen.

Verdiept geplaatste ingang in rondboogvormige portiek met daarboven een smal glas-in-loodlicht. Daarboven een uitkragend driezijdig glas-in-looderker met koperen dakje. Op de tweede verdieping balkon onder een ver uitkragende luifel. De rechter travee toont kleine vensters met grote kruisvormig onderverdeelde bovenlichten. Ter rechterzijde van de docentenkamer in de hoek met de lange vleugel bevindt zich de ingang in de hoog boven het dak uitrijzende, deels in het gevelvlak ingesnoerde, rechthoekige en zich naar boven toe trapsgewijs verjongende toren met wijzerplaten aan oost- en westzijde.

De toren is voorzien van naar boven toe steeds kleiner wordende vensteropeningen en heeft onder de verjonging aan vier zijden uitkragende balkonnetjes met balustraden en aan de bovenzijde twee bronzen beelden voorstellende een man met sikkel en pikhaak en een Amor. De onder een ver uitkragende luifel geprojecteerde ingang met dubbele houten deuren is middels een stoep met bordes bereikbaar. Bij de ingang een decoratieve buitenlamp. Pijlers voorzien van decoratief bouwbeeldhouwwerk.

Aan de andere zijde van de lange vleugel aan de Gerrit van der Veenstraat (O) een boven de dakgoot uitkragende, deels ingesnoerde vijfzijdige toren met een zich naar boven toe verjongend bovendeel, voorzien van een zinken beschot en een windwijzer als bekroning in de vorm van een boogschutter. Toren voorzien van gekoppelde vensters. Lange vleugel aan voorzijde op begane grond rechthoekige per drie gekoppelde vensteropeningen met verdiept geplaatste kruisvensters en rechts van de toren een blinde rondboog met siermetselwerk met gebeeldhouwde sluitsteen met als voorstelling een kind aan het water. De vensteropeningen zijn aan de bovenzijde voorzien van een blinde driepasboog in een decoratief metselverband. Rechthoekige vensteropeningen op eerste verdieping voorzien van kruisvormig onderverdeelde en openslaande dubbele vensters. Aan de bovenzijde voorzien van een blinde waaierboog in decoratief metselverband.

Tussen de grote vensters op de begane grond en eerste verdieping zijn kleine vensters met glas-in-lood geplaatst. Op de begane grond zijn deze raampjes per twee gekoppeld. Onder de goot een doorlopende strook van vierkante, kruisvormig onderverdeelde vensters. In de tuin ter hoogte van de rechter toren een losstaand beeld voorstellende een zittende vrouw met kind. Kopse zijde van vleugel aan de Rubensstraat (W) drie vensterassen breed met op begane grond en verdieping een groot venster in de middentravee met een kleiner venster aan weerszijden. De grote bovenlichten hebben een kleine roedenverdeling.

Boven de vensters op de verdieping een veelpasboog met beeldhouwwerk van gebakken aarde: in het midden voorstellende de schilder Jan Sluyters; aan weerszijden een opspringend hert. In de top een kruisvormig onderverdeeld venster. Daarboven een ijzeren driehoekvormig rooster. Achterzijde (N) van hoofdvleugel - waar de klaslokalen aan grenzen - met regelmatig in de gevel geplaatste vensters, op de begane grond en eerste verdieping per drie gekoppeld; op de tweede verdieping als een strook over de gehele lengte van de gevel. Tweede ingang ter rechterzijde van de brede afwaterende risaliet. perceelscheiding aan de Rubensstraat in de vorm van een gemetselde, opengewerkte muur. De een verdieping lager opgetrokken, zuidelijk geprojecteerde vleugel huisvest de gymnastiekzaal en heeft aan het speelterrein op de begane grond rondboogvormige vensteropeningen met verdiept geplaatste kruisvormig onderverdeelde vensters.

Tussen de bogen beeldhouwwerk: vier clowns op een gymnastiektoestel, drie staande meisjes met roeispaan en drie staande meisjes met tennisracket, alle van gebakken aarde. Onder de dakgoot een strook van kruisvormig onderverdeelde vensters.

Kopse kant van de vleugel aan de Anthonie van Dijckstraat heeft op begane grond drie gekoppelde vensters onder een blinde rondboog. Rechts een ingang met klein bovenlicht. Ter hoogte van verdieping twee blinde vensters waartussen een gemetselde stijl met beeldhouwwerk voorstellende een wijdbeens staande man met opgerold document in rechterhand van Franse kalksteen. Aan de noordzijde een gemetselde schoorsteen. Oostzijde van vleugel met regelmatig in de gevel geplaatste vensters.

Interieur

Volgens de beschrijving in het monumentenregister zijn er nog heel wat oorspronkelijke elementen aanwezig: Aula met siermetselwerk. Eikenhouten deuren van de aula met in houtsnijwerk uitgevoerde voorstellingen van Adam en Eva (wrsl. van Christiaan Joseph Hassoldt (1877-1956). Trappenhuis met glas-in-loodvensters en vier muurgeschilderde medaillons boven de deuren van de hal op de eerste verdieping van studerende, dansende, schrijvende en tekenende vrouwfiguren in rood en grijze tinten. In de hal bevinden zich twee bronzen hoofdjes van Loeki van der Veen en Prinses Juliana gemaakt door Gerrit van der Veen. Boven de deuren van een aantal klaslokalen op de eerste verdieping wandgeschilderde voorstellingen van Jozef en Maria, vogels, zeilschip en zeelandschap. Alle tuimelvensters zijn nog aanwezig.

Recente ontwikkelingen

Tegenwoordig is in het gebouw het Gerrit van der Veen College gevestigd, een school voor voortgezet onderwijs.

Links

1. http://020apps.nl/1850-1940/Gerrit_van_der_Veenstraat/99
2. https://nl.wikipedia.org/wiki/Gerrit_van_der_Veenstraat#/media/File:Tijdloos_is_de_stilte.jpg
3. https://nl.wikipedia.org/wiki/Gerrit_van_der_Veen_College
4. https://www.monumenten.nl/monument/60605
5. http://www.timswings.nl/hildokrop/werken-in-nederland/beelden/b-75-gemeentelijke-mms-amsterdam/
6. https://www.amsterdam.nl/kunstencultuur/kunst-openbare/kunst-openbare/kunstwerken/amsterdam-stadsdeel-4/apollobuurt/gerrit-veen-college-0/
7. https://www.amsterdam.nl/kunstencultuur/kunst-openbare/kunst-openbare/kunstwerken/amsterdam-stadsdeel-4/apollobuurt/zorg-moeder-kind/

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

De school is in een late Amsterdamse School-stijl gebouwd en is strak van vorm. De torens en het vele beeldhouwwerk maken hem echter aantrekkelijk.

Een school met een dramatische geschiedenis. Mijn vader, opgegroeid op de Stadionweg kan zich de luchtaanval nog goed herinneren. De jachtbommenwerpers die enorm laag overvlogen, hun bommen lieten vallen en de oorverdovende klappen die volgden.

De beschrijving over het interieur maakt me nieuwsgierig. Ik heb de school aangeschreven met het verzoek eens een keertje binnen te mogen kijken en te fotograferen.

Ingezonden door: Annemarieke Verheij

Annemarieke Verheij Geboren en getogen in Amsterdam. De unieke bouwwerken van de Amsterdamse School zijn voor mij een vertrouwd beeld met opa's en oma's die allen in Oud Zuid woonden. In de jaren 80 werkte ik als reservist bij PTT Post en heb regelmatig op het postkantoor Gerard Terborgstraat (onderdeel van Het Nieuwe Huis op het Roelof Hartplein) gewerkt. Ook heb ik een dag op het postkantoortje op het Spaardammerplantsoen mogen doorbrengen. Helaas was ik in die tijd nog niet zo actief aan het fotograferen dat ik de interieurs op beeld heb vastgelegd.
Ik werk 4 dagen per week op de administratie Vergunningen van de Gemeente Amstelveen (en Aalsmeer). In mijn vrije tijd wandel ik veel, waarbij de camera altijd meegaat. De laatste tijd heb ik een toenemende interesse in de prachtige Amsterdamse School-stijl en ga regelmatig actief op zoek naar gebouwen of objecten.
Professionele kennis heb ik niet, maar met mijn beeldmateriaal en goed zoekwerk op internet hoop ik toch regelmatig een bijdrage te kunnen leveren aan deze mooie website.

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.