Introductie

Is dit kerkgebouw een unicum in het oeuvre van de architect G.J. Rutgers, of heeft hij nog andere kerken op zijn naam staan?

Specificaties

Officiële of officieuze naam Lutherkapel, Amsterdam - exterieur
Adres(sen) Gerrit van der Veenstraat 38
Postcode(s) 1077 EE
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Gerealiseerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Lutherse Gemeente
Oorspronkelijke functie Kerk
Betrokken architect(en) Gerrit Jan Rutgers
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1929 - 1930
Huidige eigenaar Hersteld Apostolische Zendingsgemeente
Huidige functie Religieus overig
Soort monument Gemeentelijk monument
Monumentnummer 222143

Achtergrond

De Lutherkapel werd in 1930 gebouwd. Voor het uitbreidingsplan van Berlage voor Amsterdam-Zuid werden destijds pleinen waaraan kerken gesitueerd werden, als uitgangspunt gekozen, ‘want een plein zonder openbaar gebouw is geen plein’. Gebouwen als de Lutherkapel werden aldus markeringspunten in nieuwe stadswijken. Daar de kerkeraad, om financiële redenen, weinig voelde voor de bouw van een nieuwe kapel of kerk, riepen vooraanstaande zakenlieden onder leiding van ds. P. Neideck een stichting in het leven voor de bouw. Men besloot tot produktiebouw, dat wil zeggen een kapel met een aansluitend complex woonhuizen. De kapel, naar ontwerp van Gerrit Jan Rutgers, kostte fl. 100.000,-. Op 7 december 1929 werd door ds. Neideck de eerste steen gelegd en op 14 september 1930 werd de kapel ingewijd. Neideck zou tot zijn dood in 1942 in de kapel voorgaan.

In 1930 zijn ook diverse door Rutgers ontworpen omliggende blokken aan de Euterpestraat en Bachstraat gebouwd. In de Bachstraat sluit de gevel van de kapel direct aan op de Eerste Openbare Montessorischool (Publieke Werken, 1927). Na de Tweede Wereldoorlog is de Euterpestraat veranderd in de Gerrit van der Veenstraat, vernoemd naar beeldhouwer en verzetsstrijder Gerrit van der Veen (1902-1944).

Exterieur

Beeldbepalend voor de kapel is een hoog oplopend rood pannendak dat zo laag doorloopt dat de ingangen links en rechts van de gevel aan de Gerrit van der Veenstraat erdoor overdekt worden. Beide ingangen hebben een houten afdak dat leunt op pijlers van afwisselend baksteen en natuursteen. Dwars op het grote dak is aan de zijde van de Bachstraat nog een kleiner zadeldak geplaatst. Het gebouw heeft een toren in de Bachstraat. Deze is rechthoekig van vorm, waarbij de hoeken afgeplat zijn met elegant metselwerk. De toren wordt afgesloten met een achthoekig, schuin toelopend bronzen dak. Tot 2011 was nog een luidklok aanwezig. Deze was in 1928 vervaardigd door John Taylor & Co in Loughborough, Engeland voor een prijs van NLG 597,50 en geplaatst in 1929. De klok van 150 kg staat tegenwoordig in het linkerportaal van de kerk.

Zowel aan de zijde van de Bachtstraat als van de Gerrit van der Veenstraat is de gevel afgewerkt met stroken van afwisselend baksteen en natuursteen en diverse natuurstenen ornamenten. In de ondergevels zijn resp. 5 en 4 boogvormige vensters met gekleurd glas opgenomen.

De meest in het oog springende elementen van de kapel zijn de van baksteen gevormde vensters op de verdiepingen en de houten lantaarns. Aan de zijde van de Gerrit van der Veenstraat volgt het venster de driehoekige vorm van de gevel, aan de Bachstraat is het gemetseld in een vorm van een ruit. Aan de orgelzijde, niet zichtbaar vanaf de straat, is ook een van baksteen gevormd venster aanwezig, in kruisvorm. Aan de gevel in de Gerrit van der Veenstraat hangen twee mooie houten lantaarns, voorzien van glas in lood. Naast de entree aan de Gerrit van der Veenstraat staat een grote kloeke houten lantaarn. Vermoedelijk heeft hier ook glas in lood in gezeten, wat later is vervangen door ondoorschijnend wit glas.

In de jaren zeventig werd een ontvangstruimte ingericht in het bijbehorende gebouw in de Gerrit van der Veenstraat. Aansluitend aan de kapel werd een clubhuis gebouwd met twee kelderruimten en, boven, twee etages waar vergaderingen konden worden gehouden, terwijl er ook voldoende plaats was voor een kinderkerk.

Interieur

Het interieur is nog grotendeels in oorspronkelijke staat en wordt in een aparte bijdrage behandeld.

Recente ontwikkelingen

Kort na de oorlog werd het huizenbezit afgestoten. Tengevolge van de reorganisatie van de Lutherse Gemeente werden in de Lutherkapel sinds 1983 geen erediensten meer gehouden. Wel bleven de kinderdiensten en andere Lutherse activiteiten doorgaan, ook nadat op 1 augustus 1987 de Lutherkapel werd verkocht aan de Hersteld Apostolische Zendingsgemeente. Deze gemeente houdt hier vandaag de dag weer elke zondag een dienst.

Gebruikte bronnen

1. J. Happee, J. L. J. Meiners, Marco Mostert, De Lutheranen in Amsterdam, 1588-1988 (Uitgeverij Verloren, 1988).

Links

1. http://020apps.nl/1850-1940/Gerrit_van_der_Veenstraat/Lutherkapel
2. http://reliwiki.nl/index.php/Amsterdam,_Gerrit_van_der_Veenstraat_38_-_Lutherkapel

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Aan deze kerk valt vooral het enorme zadeldak op, evenals de met baksteen vormgegeven ramen op beide gevels. Dichterbij gekomen zijn de prachtige houten lantaarns de blikvangers. Op de gevels en pijlers is helaas nogal wat graffiti te vinden. Zowel de staande lantaarn alsmede de twee aan de gevel hangende exemplaren zijn daarvan bespaard gebleven, of ze zijn recentelijk geschilderd.

Ingezonden door: Annemarieke Verheij

Annemarieke Verheij Geboren en getogen in Amsterdam. De unieke bouwwerken van de Amsterdamse School zijn voor mij een vertrouwd beeld met opa's en oma's die allen in Oud Zuid woonden. In de jaren 80 werkte ik als reservist bij PTT Post en heb regelmatig op het postkantoor Gerard Terborgstraat (onderdeel van Het Nieuwe Huis op het Roelof Hartplein) gewerkt. Ook heb ik een dag op het postkantoortje op het Spaardammerplantsoen mogen doorbrengen. Helaas was ik in die tijd nog niet zo actief aan het fotograferen dat ik de interieurs op beeld heb vastgelegd.
Ik werk 4 dagen per week op de administratie Vergunningen van de Gemeente Amstelveen (en Aalsmeer). In mijn vrije tijd wandel ik veel, waarbij de camera altijd meegaat. De laatste tijd heb ik een toenemende interesse in de prachtige Amsterdamse School-stijl en ga regelmatig actief op zoek naar gebouwen of objecten.
Professionele kennis heb ik niet, maar met mijn beeldmateriaal en goed zoekwerk op internet hoop ik toch regelmatig een bijdrage te kunnen leveren aan deze mooie website.

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.