Introductie

De leeszaal van het Coöperatiehof "onderscheidt zich qua type duidelijk van de woonbebouwing, zonder de eenheid en de geborgenheid van het complex te verstoren".

Specificaties

Officiële of officieuze naam Leeszaal Coöperatiehof
Adres(sen) Coöperatiehof 14
Postcode(s) 1073 JR
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerenoveerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Bouwmaatschappij tot Verkrijging van Eigen Woningen
Oorspronkelijke functie Bibliotheek / leeszaal
Betrokken architect(en) Piet Kramer
Andere betrokken kunstenaars Jan Trapman
Aanvang en oplevering 1928
Huidige eigenaar De Key
Huidige functie Kantoorgebouw
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 527806

Achtergrond

De leeszaal is onderdeel van het zgn. Coöperatiehof. Het terrein waarop dit complex werd gebouwd was aanvankelijk aan woningbouwcoöperatie De Dageraad toegewezen, die op haar beurt Michel de Klerk had benaderd voor het maken van het ontwerp. De Dageraad kreeg echter de financiering niet rond en zo is het terrein uiteindelijk overgegaan naar de Vereeniging Bouwmaatschappij ter Verkrijging van Eigen Woningen. De Klerk overleed vervolgens echter in 1923, maar de Bouwmaatschappij werd gevraagd om het complex te laten harmoniëren met het blok van De Dageraad en zo werd het ontwerp toevertrouwd aan Piet Kramer. De bouw duurde van 1925 tot 1928.

Kenmerkend voor de leeszaal is de taps toelopende vierkante klokkentoren met loden bekleding. Tekenend voor het complex De Dageraad en Coöperatiehof was er namelijk niet voorzien in een café of een kerk. De leeszaal met klokkentoren moest bijdragen aan de verheffing van de arbeiders die hier kwamen wonen.

Exterieur

Het Coöperatiehof bestaat uit twee om elkaar gelegen ringen van bebouwing. De buitenring bestaat uit hoge en gesloten blokken, die met elkaar verbonden zijn met poorten. De binnenring is lager, kleinschaliger en heeft iets weg van rijtjeshuizen in een dorp rondom een pleintje. Centraal aan dit pleintje ligt de leeszaal, aan de achterzijde waarvan het Burgemeester Tellegenmonument is ingebouwd.

De leeszaal "onderscheidt zich qua type duidelijk van de woonbebouwing, zonder de eenheid en de geborgenheid van het complex te verstoren", aldus Bernard Kohlenbach in zijn biografie over Kramer. Kohlenbach beschrijft het gebouw verder als volgt: "De voorzijde vormt het hoogtepunt van het hof. Het gebouw is in drie achter elkaar liggende segmenten gedifferentieerd. Voor een grote kubus, de hoofdmassa van het gebouw, en de kleinere bijgebouwen is het opvallende entreegebouw gelegd: een decoratieve vormgeving met antropomorfe trekken, een steil, tentvormig dak en gemetselde zijvlakken, die de sparingen met de belending afsluiten. Deze zijvlakken vormen door de aangebrachte kozijnband echter een geheel met het gebouw. De klokketoren, die aangeeft dat het om een openbaar gebouw gaat, fungeert stedebouwkundig als blikvanger." (Kohlenbach, blz 138)

Boven de entree van de leeszaal hangt een gevelsteen van Jan Trapman met daarop zeven boeken boven een sleutel met zeven tanden. Helaas is deze gevelsteen door reiniging met water onder hoge druk behoorlijk beschadigd geraakt, zoals beschreven in Kunst aan de straat.

Interieur

Op de begane grond bevond zich oorspronkelijk naast facilitaire ruimtes de vergaderzaal; op de verdieping oorspronkelijk de leeszaal met uitleenbibliotheek. In het interieur is sprake van een trappenhuis met natuurstenen traptreden, een betegelde lambrisering in groene en roodbruine tegels met zwarte biezen. De toiletruimtes op de eerste verdieping hebben granito vloeren, betegelde lambrisering en bovenwanden. De oorspronkelijke deuren en vensters hebben (lichten met) een horizontale roedenverdeling. Dubbel openslaande binnendeuren zijn voorzien van vijfruits en vierzijdig taps toelopende lichten.

In het Stadsarchief bevinden zich ontwerpen in waterverf van de hand van Peter Alma. Zij stellen onder meer voor Techniek, Godsdienst en Volkeren. Deze dienden voor de muren van de leeszaal. Voor zover mij bekend zijn ze niet uitgevoerd, tenzij zij tegenwoordig onder lagen witkalk verborgen zijn.

Recente ontwikkelingen

De leeszaal is inmiddels in gebruik als kantoor.

Gebruikte bronnen

1. Bernhard Kohlenbach, Pieter Lodewijk Kramer 1881-1961: architect van de Amsterdamse School (1994).
2. Frans van Burkom et al, Kunst aan de straat. Behoud van Amsterdamse beelden op bruggen en gebouwen uit het interbellum (Uitgeverij Bas Lubberhuizen, 2009).
3. Gemeente Amsterdam. Stadsarchief. Collectie Peter Alma.

Links

1. https://drimble.nl/monument/amsterdam/29999/cooperatiehof-14.html
2. http://adambeeldenva1900.blogspot.nl/2011/12/jan-trapman-gevelsteen-leeszaal.html

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Dit opvallend sierlijke gebouw, volgens Kohlenbach "met antropomorfe trekken" verdiende in mijn ogen een aparte bijdrage op Wendingen, los van de bijdrage over het Coöperatiehof. Bijzonder interessant vond ik de ontdekking dat Peter Alma ontwerpen voor wandschilderingen heeft gemaakt.

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.