Introductie

De meeste kennen het jachthuis Sint Hubertus wel, maar De Schipborg is een ander prachtig landgoed van de hand van H.P. Berlage in opdracht van familie Kröller-Müller. Dankzij de prachtige luchtfoto's van Paul Paris kunnen we zien dat in het landgoed van De Schipborg het stedenbouwkundige plan van Berlage voor Plan Zuid terug te zien is.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Landgoed De Schipborg, Drenthe
Adres(sen) Borgweg 66
Postcode(s) 9469 PJ
Plaats (provincie) Schipborg (Drenthe)
Land Nederland
Huidige staat Gerealiseerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Fam. Kröller-Müller
Oorspronkelijke functie Boerderij
Betrokken architect(en) H.P. Berlage
Andere betrokken kunstenaars Bart Van der Leck
Aanvang en oplevering 1914 - 1915
Huidige eigenaar
Huidige functie Landhuis
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 46515

Achtergrond

In 1913 koopt de familie Kröller-Müller bij Schipborg (Drenthe) een perceel van 200 hectare. Het is de bedoeling dat hier hun zoon – A.G.Kröller jr.- een zelfvoorzienende boerderij gaat drijven. Als architect wordt Berlage aangetrokken die hier een ''Gesamtkunstwerk'' van maakt. Boerderij, agrarische functies en interieur woonhuis worden zoveel mogelijk op elkaar afgestemd en in één stijl ontworpen. De boerderij is een voor deze streek ongebruikelijk type, het heeft een carrévorm zoals veel boerderijen in Limburg. Op de toegangspoort staat de naam van de boerderij.

Tot in de negentiger jaren van de vorige eeuw is hier geboerd. Daarna begon de tijdsgeest te werken, er werd een natuurplan ontworpen met bos als belangrijkste element. Dit is het idee van de eigenaar Hindrik Goosen en hij trekt de landschapsarchitect Harry Berg aan om een plan te maken voor een landgoed.

Geheel in de geest van Berlage krijgen de lanen en zichtassen de structuur van het Plan Zuid van Berlage. Als voorbeeld wordt het Victorieplein in Amsterdam genomen. Hier komen – bij de wolkenkrabber van Staal – de Churchilllaan en Rooseveltlaan in een hoek samen. De centrale as is de Biesboschstraat. Deze structuur wordt in Schipborg gekopieerd met niet de wolkenkrabber maar de boerderij als centraal punt.

De boerderij is niet te bezichtigen, maar het landgoed is wel opengesteld voor wandelaars. Hier kan via de zichtassen nog een blik op de boerderij geworpen worden, eveneens vanaf de straatweg waar aan het einde van de oprijlaan de poort en de voorgevel van de boerderij te zien zijn.

Exterieur

Zoals reeds gezegd is de boerderij als één geheel ontworpen. Op de binnenplaats ligt een paardenwed, geheel in stijl met gemetselde muren en lantaarns op zuilen. Dit doet eerder stedenbouwkundig dan landelijk aan.

Tegenover de ingangspoort ligt het woonhuis met haaks daarop de stallen en schuren. Het gehele exterieur is in de typische rationalistische stijl van Berlage ontworpen: functioneel, evenwichtig en sober. Alleen de spitsere daken van het woongedeelte en de ventilatietorentjes op de hoeknokken van de stallen geven afwisseling en accenten. Vermeldenswaard is verder dat voor de sponningen van de vierkante en ronde raampjes ijzer is gebruikt.

Interieur

Berlage ontwierp ook de meubels, onder meer de eettafel en stoelen met hoge rugleuningen. Van het interieur zijn de centrale open haard en binnenwand van de entresol (zie contemporaine foto) goed bewaard gebleven. Bart van der Leck was kleurenadviseur.

Recente ontwikkelingen

De boerderij heeft zijn agrarische functie verloren, is nu onderdeel van het landgoed De Schipborg

Gebruikte bronnen

1. H. Renes en A. te Stroete (red.), Paul Paris (fotografie), Voorbij gevlogen. Veranderingen in het Nederlandse landschap (Utrecht Matrijs 2011).
2. Yvonne Brentjens, Titus M. Eliëns, H.P. Berlage 1856-1934. Architect en ontwerper (Waanders 2010), pp 85-87.

Links

1. https://www.monumenten.nl/monument/41189

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

De artikelen en de foto's zijn gemaakt door de heer Paul Paris. Hij is professioneel fotograaf en publicist en heeft veel Nederlandse gebouwen van de Amsterdamse School gefotografeerd. Zijn website is te vinden op: www.paulparislesimages.com

Ingezonden door: Paul Paris

Paul Paris Ooit in Amsterdam geboren en opgegroeid in een “ akelig donkere “ Amsterdamse School woning (later nota bene een rijksmonument) , was mijn missie aanvankelijk om architect te worden. Als schooljongen zag ik ooit een tentoonstelling over het Bauhaus in het Stedelijk Museum, en dacht, dat is het: licht, lucht en ruimte.

Het werd fysische geografie, overigens nooit spijt van gehad. Na 10 jaar docent op een universiteit en daarna ruim dertig jaar fotografie voor overheid en uitgevers : NL “ boven, op en onder “ de grond vastgelegd. Vele jaren later en wat op leeftijd sloeg het vooroordeel over de Amsterdamse School langzaam om begrip en fascinatie; mede door de enthousiaste verhalen en publicaties van Ton Heijdra.

Zo kwam de oude liefde voor architectuur weer naar boven, dit in combinatie met de fotografie.
Vooral het interbellum is voor mij boeiend, een periode waarin het ambacht langzaam verdween, techniek en maatschappij veranderden en daarbij de architectuur als blijvende getuige.
Kortom van “ B t/m B “ (lees: van Berlage t/m Bauhaus) , waarbij de Amsterdamse School een soort brug vormt tussen deze belangrijke architectuurstromingen.

Reacties

geplaatst door Niko Koers op 3 november 2014 om 16:43:

Ik schaam mij diep: er zijn 8 (ACHT!) objecten in Drenthe gedocumenteerd. (Zie: zoeken/filters/Drenthe). Welgemeend excuus aan alle Drentenaren en -liefhebbers. Maar mijn vraag blijft staan. Niko koers

geplaatst door Jeroen Broeklander op 3 november 2014 om 18:34:

Ik woon in Beilen en heb sinds kort kennisgemaakt met deze interessante site. In Beilen zelf staan enkele woonhuizen met AS kenmerken. In zowel Assen als Hoogeveen tref je erg mooie voorbeelden van deze bouwstijl aan zover ik dat beoordelen kan. Bij mijn weten bestaat er geen overzicht van Amsterdamse School objecten in Drenthe. Ik ben geen expert, maar wel een groot liefhebber van de AS.

Jeroen Broeklander

geplaatst door Rieks Witte op 6 november 2014 om 18:18:

Inderdaad, Drenthe biedt nog genoeg te bieden. Kijk eens in Norg; hoever is dat van Beilen, Jeroen? Stap op de fiets, of neem de auto, camera mee. Google eerst: "Norg de Instuif", en laat je verrassen. We zien uit naar je bijdrage!

geplaatst door Hin Oey op 2 juli 2016 om 09:40:

Kan ook weinig vinden over architecten uit Denthe en/of Zuidoost Groningen. Er is een korte beschrijving van Prummel. Maar er was ook Kleinenberg (meerdere architecten).

geplaatst door Douwe Duursma op 1 december 2016 om 15:45:

Op 20 juni 2008 had ik het genoegen als buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand op de Schipborg het huwelijk te mogen voltrekken tussen Jan-Lucas Hof en Afke Jitsche Goosen. Een leuk bruidspaar! De huwelijksceremonie voltrok zich in een buitengewoon sfeervolle ambiance. Nog altijd bewaar ik hieraan een mooie en prettige herinnering.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.