Introductie

Het door Gratama gebouwde 'hofje' in de Kraaipanstraat.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Kraaipanbuurt
Adres(sen) Kraaipanstraat 2-38, Kraaipanstraat 1-51, Schalk Burgerstraat 2-140, Albert Luthulistraat 1-41F, De la Reijstraat 17-39, Transvaalkade 84-101, Transvaalkade 102
Postcode(s) 1091 PM
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerenoveerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Gemeentelijke Woningdienst
Oorspronkelijke functie Rijtjeshuizen (arbeiderswoningen)
Betrokken architect(en) Jan Gratama
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1918 - 1931
Huidige eigenaar Ymere
Huidige functie Rijtjeshuizen
Soort monument
Monumentnummer

Achtergrond

In 1903 tekende Berlage het stedebouwkundig plan voor de Kraaipanstraat en omliggende straten in de Transvaalbuurt. Het plan voor de woningen in de Kraaipanstraat werd door Berlage in 1916 uitgewerkt. Omdat hij toen nog contractueel verplicht was alleen voor Müller & Co in Den Haag te werken, schakelde Berlage voor het ontwerp Jan Gratama in. Gratama werd daarbij geadviseerd door Gerrit Versteeg en Berlage zelf. De bouw werd toevertrouwd aan Publieke Werken.

De 760 woningen zijn in meerdere eenheden verdeeld. De grootste heeft een openbare binnenplaats, begrensd door twee scholen (voormalige Louis Bothaschool en Talmoed Thoraschool). Op aanwijzing van de directeur van de Gemeentelijke Woningdienst pasten de architecten een laag type bebouwing toe met daaromheen hoge gebouwen. De vorm en de ligging van die hoogbouw, en de poort in de Schalk Burgerstraat naar de Kraaipanstraat doen denken aan een vesting.

Het werd de eerste geplande arbeidersbuurt van Amsterdam, en een proeftuin voor de sociale woningbouw. De populatie was overwegend Joods en kwam uit de oude voornamelijk Joodse buurten rond het Waterlooplein en daarmee kreeg de buurt een heel eigen karakter.

Het project is in meerdere fasen en deelprojecten uitgevoerd, De eerste woningen in Fase 1 waren in 1920 gereed, de laatste in 1923. In 1931 volgden nog twee bouwfasen, inmiddels naar een (sterk) versoberd ontwerp.

Exterieur

Hoewel het complex na enkele renovaties nu sober overkomt was Gratama’s ontwerp in vergelijking met de meeste eerdere rationalistische woningwetarchitectuur rijk opgezet en gedetailleerd. Trapgevels en monumentale poorten en hoektorens bepalen het beeld van het complex; de gevels werden opgesierd door, deels verdwenen, plastische patronen in diverse kleuren baksteen, erkers waren bekleed met een versierde, felgekleurde beplanking en ook de balkonhekken waren voorbeelden van timmerkunst.

Recente ontwikkelingen

Zoals gezegd zijn er bij de diverse renovaties nogal wat oorspronkelijke elementen verloren gegaan. De patronen in diverse kleuren baksteen zijn hier en daar nog te vinden. De beplanking van de balkons is gebroken wit geschilderd. Bij de laatste renovaties heeft men deuren geplaatst die refereren aan de Amsterdamse School, maar door zijn opvallende kleuren en moderne handgrepen naar mijn mening zijn doen voorbij schiet. Mooier was geweest om het in ieder geval in de oorspronkelijke kleuren (donker- en lichtgroen) terug te brengen.

Gebruikte bronnen

1. Maristella Casciato, De Amsterdamse School (Uitgeverij 010).
2. Vladimir Stissi, Amsterdam, het mekka van de volkshuisvesting, Sociale Woingbouw 1909-1942 (Uitgeverij 010).

Links

1. https://020apps.nl/1850-1940/Kraaipanstraat/2-38

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Ik maakte voor het eerst kennis met de Kraaipanstraat tijdens het lopen van een etappe van het Westerborkpad. Ondanks de vele renovaties en de veranderingen in de wijk, ademt de buurt een bijzondere, bijna dorpse sfeer uit.

Ingezonden door: Annemarieke Verheij

Annemarieke Verheij Geboren en getogen in Amsterdam. De unieke bouwwerken van de Amsterdamse School zijn voor mij een vertrouwd beeld met opa's en oma's die allen in Oud Zuid woonden. In de jaren 80 werkte ik als reservist bij PTT Post en heb regelmatig op het postkantoor Gerard Terborgstraat (onderdeel van Het Nieuwe Huis op het Roelof Hartplein) gewerkt. Ook heb ik een dag op het postkantoortje op het Spaardammerplantsoen mogen doorbrengen. Helaas was ik in die tijd nog niet zo actief aan het fotograferen dat ik de interieurs op beeld heb vastgelegd.
Ik werk 4 dagen per week op de administratie Vergunningen van de Gemeente Amstelveen (en Aalsmeer). In mijn vrije tijd wandel ik veel, waarbij de camera altijd meegaat. De laatste tijd heb ik een toenemende interesse in de prachtige Amsterdamse School-stijl en ga regelmatig actief op zoek naar gebouwen of objecten.
Professionele kennis heb ik niet, maar met mijn beeldmateriaal en goed zoekwerk op internet hoop ik toch regelmatig een bijdrage te kunnen leveren aan deze mooie website.

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.