Introductie

Een van de allerlaatste ontwerpen van Michel de Klerk vormt de bekroning van wat waarschijnlijk het allereerste renaissancebouwwerk in Nederland was.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Kerktorenspits, IJsselstein
Adres(sen) Kronenburgplantsoen 2
Postcode(s) 3401 BP
Plaats (provincie) IJsselstein (Utrecht)
Land Nederland
Huidige staat Gerealiseerd
Oorspronkelijke opdrachtgever
Oorspronkelijke functie Kerk
Betrokken architect(en) Michel de Klerk, H.A.J. Baanders
Andere betrokken kunstenaars Hildo Krop
Aanvang en oplevering 1921 - 1923
Huidige eigenaar
Huidige functie Kerk
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 20129

Achtergrond

Roerig is de (bouw)geschiedenis van de Oude Sint-Nicolaaskerk in IJsselstein te noemen. De kerk, ook wel simpelweg de Hervormde Kerk genoemd, werd door Gijsbrecht van Amstel gesticht en in 1310 gewijd. De toren werd in de periode 1532- 1535 gebouwd en is een ontwerp van de uit Bologna afkomstige bouwmeester Alessandro Pasqualini. Het wordt gezien als het oudste voorbeeld van renaissance-bouwkunst in de noordelijke Nederlanden. De torenspits brandde in 1568 af door blikseminslag en werd pas in 1632-1635 herbouwd door steenhouwer Adriaen van Spieringshoeck. In de tussentijd was, in 1577, de kerk in handen van de protestanten gekomen - nota bene op de vooravond van Sint Nicolaasdag! - waarbij het altaar en de beelden niet gespaard werden.

In 1911 raakten de kerk en de toren zwaar beschadigd door brand, waarbij het interieur verloren ging. De opdracht voor de nieuwe torenspits ging naar Michel de Klerk. De Klerk overleed echter voordat aan de restauratie kon worden begonnen, waarop H.A.J. Baanders de uitvoering voor z’n rekening nam. Hildo Krop verzorgde beeldhouwwerk op plaatsen waar de oorspronkelijke sculptuur verdwenen was. Het eerste kapiteel hakte hij in 1925 ‘taille directe’ (ter plaatse), de rest moest hij in verband met de reistijd overlaten aan uitvoerders. Na een half jaar waren ze klaar, waarna Krop de vier pinakelbekroningen maakte. De eerste modelleerde hij ter plekke in IJsselstein; de voltooiing van alle vier vond plaats in Krops atelier in Amsterdam.

NB: Architect Baanders ontwierp voor de kerk ook een nieuwe ingang. Voor dit entree leverde Krop twaalf panelen in glas.

Exterieur

De torenspits bestaat uit een bakstenen bovenstuk met een (open) bekroning in lood en beton. De acht(?) hoeken van de torenspits springen enigszins naar voren in een ronde vorm; de gevel krijgt daardoor een vloeiende, golvende uitstraling. De ver uitstekende waterspuwers geven de toren een expressief karakter; de torenklok heeft daarentegen een - voor Amsterdamse School-begrippen - opvallend conservatief font gekregen.

Het rIjksmonumentenregister noemt "Met name de relatie van de klassieke architectuur van het torenlichaam en de bekroning in de expressionistische architectuur van de Amsterdamse School-architect De Klerk (...) van eenmalige betekenis.”

De vier pinakelbekroningen van 60cm hoog, ontworpen door Hildo Krop en gemaakt van Frans kalksteen, staan symbool voor de vier evangelisten: Mattheus, Marcus (leeuw), Lucas (stier), Johannes (arend)

Er zijn rondom ook twaalf 60cm hoge kapitelen van zandsteen aangebracht: een man met zeis, een man die fruit oogst, vogels boven een stadje met twee figuren aan weerszijden (of vogels aan weerszijden van doodskop), een ridder met zwaard, een zittende man die leest, een jager, een man met sikkel, een zaaier, een jonkvrouw met valk, een bisschop te paard (Sint Nicolaas), een vrouw met baby, een kasteel met kasteelmuur of kroon.

Links

1. https://nl.wikipedia.org/wiki/Hervormde_kerk_(IJsselstein)
2. http://rijksmonumenten.nl/monument/20129/hervormde-kerk-ijsselstein/ijsselstein/
3. http://www.timswings.nl/hildokrop/werken-in-nederland/beelden/b-56-toren-st-nicolaaskerk-ijsselstein/
4. http://rhcrijnstreek.nl/bronnen/lokale-historie/plaatsen/ijsselstein/ijsselstein/148-ijsselstein-de-hervormde-of-oude-nicolaaskerk

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Ik kwam een foto hiervan tegen op Twitter. Het was voor mij een tot dat moment onbekend ontwerp van De Klerk.

Ingezonden door: Marcel Westhoff

Marcel Westhoff

Reacties

geplaatst door Bob Molenaar op 31 juli 2017 om 20:30:

De synthese tussen een renaissancetoren en een Amsterdamse School-spits is wat mij betreft een blijvende getuigenis van het unieke genie van Michel de Klerk (hopelijk gaat de kerk niet wéér in de fik...). Ik stond vorige week weer eens voor het gebouw. De zon straalde, het carillon speelde Beethoven en het was allemaal om te janken zo mooi.

Bob Molenaar

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.