Introductie

O zo blij: dat prachtige gebouw van de Gemeentetram op die prachtige plek op de kop van de Overtoom (overigens: Stadhouderskade 1).

Specificaties

Officiële of officieuze naam Kantoor Gemeentetram (v.m.), Kop van de Overtoom
Adres(sen) Stadhouderskade 1
Postcode(s) 1054 ES
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Gerealiseerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Publieke Werken
Oorspronkelijke functie Kantoorgebouw
Betrokken architect(en) Pieter Marnette, Publieke Werken
Andere betrokken kunstenaars Hildo Krop
Aanvang en oplevering 1921 - 1923
Huidige eigenaar Tommy Hilfiger
Huidige functie Handelsgebouw
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 491994

Achtergrond

Vóór 1900 werd het openbaar vervoer in Amsterdam verzorgd door verschillende particuliere bedrijven. De gemeente Amsterdam nam deze bedrijven in 1899 over en voegde ze samen tot Gemeentetram. In 1923 verhuisde het bedrijf van het te klein geworden kantoor aan de Stadhouderskade 2 naar dit gebouw in Amsterdamse Schoolstijl, prominent gelegen op de kop van de drukke Overtoom.

Tussen 1910 en 1930 groeide Amsterdam in rap tempo, en breidde ook het tramnetwerk zich snel uit. Dat rechtvaardigde de bouw van een groot hoofdkantoor op een prominente locatie: de kop van de Overtoom, de oudste uitvalsroute van de stad.

Architect Marnette werkte van 1908 tot 1948 bij de Dienst Publieke Werken, afdeling gebouwen. Hij ontwiep in die periode een reeks voorzieningen en openbare gebouwen, zoals dit hoofdkantoor van de Gemeentetram en het nabijgelegen Bureau Verkeerswezen (1924).

Exterieur

Marnette's hand is te herkennen in de strakke symmetrie van het gebouw en de ronde vormen in de flanken. De Amsterdamse Schoolstijl laat zich onder meer zien in de gedecoreerde voordeur met lantaarns aan weerszijden, de centrale vlaggenmast en de hoge verticale 'muurdammen' tussen de ramen. Door de C-vormige plattegrond is een plein gecreëerd, waarmee Marnette de openbare ruimte meenam in zijn ontwerp – ook een belangrijk kenmerk van de Amsterdamse School. Hetzelfde geldt voor de ladderramen in de hoekpaviljoens, en voor het spelen met venstervormen: zie de trapeziumvormige vensters op de derde verdieping. Het gebouw is ontworpen in de 'vlakke' richting binnen de Amsterdamse School. Deze wat strakkere richting onderscheidt zich van de 'plastische' richting, die veel meer gebruik maakt van ronde vormen.

In het eveneens monumentale bijgebouwtje aan de linkerzijde van het hoofdgebouw waren de utilitaire ruimtes gevestigd. Aan de straatzijde staat de voormalige portiersloge met houten geprofileerde gootlijst. Aan de waterzijde bevonden zich een toiletgebouwtje, een fietsenstalling, een transformatorhuisje en een urinoir. Het beeldhouwwerk is van Hildo Krop; hij beeldde twee thema's uit, te weten 'mens en vervoer' en 'mens en elektriciteit'.

Interieur

De hal op de begane grond heeft een centraal atrium met aan weerszijden twee gangen. Op de overige verdiepingen loopt een gang over de lengte van het gebouw met links en rechts ruime kamers. De glas-in-loodramen, het trappenhuis met balustrade, de raamkozijnen en plafonds behoren tot de vele oorspronkelijke details in art-decostijl.

Recente ontwikkelingen

De Gemeentetram en later het Gemeentevervoerbedrijf zaten tot in de jaren 1980 in het pand. Het bedrijf vertrok toen naar het Scheepvaarthuis aan de Prins Hendrikkade. In 1985 nam de Stadsreiniging het over als hoofdkantoor. Vervolgens was het tot 2011 in gebruik bij een vastgoedbedrijf. Sinds 2012 huist in dit pand de showroom van Tommy Hilfiger. Het hoofdkantoor van de kledingproducent is gevestigd in het er schuin tegenover gelegen “Atlanta”.

Gebruikte bronnen

1. Maristella Casciato, De Amsterdamse School (Uitgeverij 010, 2003), pag. 84.

Links

1. http://www.iamsterdam.com/nl/amsterdam-qr/oud-west/gvb-gebouw
2. http://020apps.nl/1850-1940/Stadhouderskade/1

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Toen ik in de jaren ‘80 op het postkantoor werkte, begonnen we net met de verkoop van producten voor het GVB. Het moet daarvoor geweest zijn dat je voor een abonnement naar het hoofdkantoor van het GVB moest, die in die jaren in dit pand was gevestigd. Het statige pand maakte toen al indruk op me.

Toen ik op 3 juli jl. foto’s van het pand ging maken was het rond sluitingstijd zodat er meerdere werknemers passeerden. Een heer sprak mij aan en zei dat ik zeker niet de eerste was die belangstelling voor het pand toonde. Hij bood aan om me de entreehal te laten zien. Door de hele andere bestemming dan in de tijd dat ik er ben geweest, oogt het heel anders, maar de oorspronkelijke elementen als de robuuste deuren en de balustrade zijn goed te zien. De medewerker vertelde dat ieder half jaar de inrichting compleet wordt verruild voor een uit een andere vestiging, maar dat altijd rekening wordt gehouden met de monumentale status van het pand. Wat mij betreft is dat prima gelukt, sommige meubelstukken hadden wel bij het originele interieur kunnen horen, zo goed matchen ze.

Ingezonden door: Annemarieke Verheij

Annemarieke Verheij Geboren en getogen in Amsterdam. De unieke bouwwerken van de Amsterdamse School zijn voor mij een vertrouwd beeld met opa's en oma's die allen in Oud Zuid woonden. In de jaren 80 werkte ik als reservist bij PTT Post en heb regelmatig op het postkantoor Gerard Terborgstraat (onderdeel van Het Nieuwe Huis op het Roelof Hartplein) gewerkt. Ook heb ik een dag op het postkantoortje op het Spaardammerplantsoen mogen doorbrengen. Helaas was ik in die tijd nog niet zo actief aan het fotograferen dat ik de interieurs op beeld heb vastgelegd.
Ik werk 4 dagen per week op de administratie Vergunningen van de Gemeente Amstelveen (en Aalsmeer). In mijn vrije tijd wandel ik veel, waarbij de camera altijd meegaat. De laatste tijd heb ik een toenemende interesse in de prachtige Amsterdamse School-stijl en ga regelmatig actief op zoek naar gebouwen of objecten.
Professionele kennis heb ik niet, maar met mijn beeldmateriaal en goed zoekwerk op internet hoop ik toch regelmatig een bijdrage te kunnen leveren aan deze mooie website.

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.