Introductie

Wat een schatje. Of is dat te oneerbiedig voor een rijksmonument?

Specificaties

Officiële of officieuze naam Heerestraat 2, Middelstum
Adres(sen) Heerestraat 2
Postcode(s) 9991 BG
Plaats (provincie) Middelstum (Groningen)
Land Nederland
Huidige staat Gerealiseerd
Oorspronkelijke opdrachtgever K. Blaak
Oorspronkelijke functie Winkel met bovenwoning
Betrokken architect(en) Karst Zevenberg
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1928
Huidige eigenaar particulier
Huidige functie
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 517402

Achtergrond

Dit winkel-woonhuis in Middelstum is ontworpen in opdracht van Krijn Blaak, zoon van koopman en manufacturier Harm Blaak uit Stedum. Volgens de omschrijving in het monumentenregister ging het om een bakkerswinkel-woonhuis. Onderzoek in het kader van de in 2018 verschenen biografie van Zevenberg heeft uitgewezen dat het oorspronkelijke ging om een winkel in modeartikelen en manufacturen. De bakkerij werd pas in 1960 middels een hals aan de winkelwoning gebouwd. De bakkerij is allang verdwenen en de sigarenboer die daarna kwam ook. Inmiddels doet het pand nog uitsluitend dienst als woonhuis.

De benaming "Jonkman", die tegenwoordig de gevel siert, verwijst mogelijk naar één van de winkeliers die er ooit gezeten heeft. Op een oude foto die is afgedrukt in de biografie van Zevenberg komt deze naam niet voor. Op de foto is Krijn Blaak voor zijn winkel te zien en zijn duidelijk de letters K. Blaak evenals de woorden Modeartikelen en Manufacturen te lezen.

De winkelwoning is van rijkswege beschermd als voorbeeld van een winkelwoning uit 1928 in de provincie Groningen in een regionale Amsterdamse School-stijl; vanwege de eenvoudige, maar opvallende vormgeving en detaillering; vanwege de zeer hoge mate van gaafheid van zowel het exterieur als delen van het interieur; vanwege de opvallende ligging op een hoek in het centrum van Middelstum.

Exterieur

Het gaat om een hoekpand op het kruispunt Heerestraat-Colpende, in het oude dorpscentrum van Middelstum; een markant punt dus. In feite zijn het twee gespiegelde woningen die haaks op elkaar geprojecteerd zijn en die met een kwartronde bebouwing met elkaar zijn verbonden. Met name in die verbindende bouw toont zich de Amsterdamse School. Levendige architectuur met aantrekkelijke details, zoals de ruitvormige roedeverdeling van de ramen.

Omschrijving monumentenregister: "De één bouwlaag hoge, deels onderkelderde winkelwoning op nagenoeg rechthoekige plattegrond is opgetrokken in een licht gesinterde baksteen op een trasraam van gesinterde baksteen afgezet met een rollaag en wordt gedekt door een samengestelde kap waarop paars geglazuurde verbeterde Hollandse pannen; drie gemetselde schoorstenen op de nokken; muurankers; overkragende houten goot. De gevels worden geleed door H-vensters met in de bovenlichten glas-in-lood en zowel aan de onder- als bovenzijde een rollaag. De entree van de winkel wordt geaccentueerd door een halfronde gevelpartij gelegen op de hoek aan de zuidwestzijde. De entree in portiek bestaat uit een houten deur waarin glas en waarvoor decoratieve ijzeren stangen; aan weerszijden een H-venster; betonnen latei. Boven de entree een inpandig balkon met gemetselde borstwering; twee openslaande houten deuren waarin glas met ruitvormige roedenverdeling; betonnen latei. Zowel aan de linker- als rechterzijde van de entreepartij (west- en zuidzijde) een topgevel waarin op de begane grond een tweedelig etalagevenster met glas-in-lood in de bovenlichten onder dezelfde betonnen latei als die van de entree; bakstenen onderdorpel waaronder een verdiept vlak. Op de eerste verdieping een tweedelig liggend venster met houten roedenverdeling in ruitvorm. In de top decoratief metselwerk."

Op de hierboven genoemde historische foto met eigenaar Krijn Blaak is te zien dat het balkon oorspronkelijk open was. Volgens de biografie over Zevenberg is het dichtgemaakt "nadat kwajongens rotzooi op het balkon hadden gegooid." De houten versieringen aan de gevel accentueren de Amsterdamse School-uitstraling, maar moeten getuige de historische foto van later datum zijn.

Interieur

In het interieur zijn volgens het monumentenregister onder meer van belang: de paneeldeuren waarin gestructureerd glas en het winkelgedeelte. Uit foto's op Funda uit 2017 in verband met de verkoop van het pand vallen met name de keuken met oorspronkelijke elementen (servieskasten, aanrecht) op, evenals de vitrines van de bakkerswinkel.

Recente ontwikkelingen

Het pand met sterk verwaarloosd interieur stond te koop in 2017 en is in 2018 verkocht.

Gebruikte bronnen

1. Bertus Fennema en Hidde Rinze Koornstra, (NoordProof Producties, 2018).

Links

1. https://www.monumenten.nl/monument/52959

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Rieks Witte 2015: Ik vind het een opmerkelijk bouwwerkje, hoewel je het gauw over het hoofd ziet. Pas bij nadere beschouwing vallen je de details op die naar de Amsterdamse School verwijzen. Ik vind de wijze waarop de twee haaks op elkaar staande volumes met elkaar zijn verbonden origineel en fantasierijk.

Bijgewerkt door Gert-Jan Lobbes in 2018 naar aanleiding van het verschijnen van de biografie van architect Zevenberg.

Ingezonden door: Rieks Witte

Rieks Witte Als klein jongetje bezocht ik de Heinzeschool in Amsterdam. Dat schooltje stond naast een blokje woningen van Piet Kramer. Het onderwijs daar was niet zo aan me besteed en ik ging naar een andere lagere school, in de Cornelis Dirkz,straat. Ook deze school stond in een omgeving die rijk is aan architectuur van de Amsterdamse School. Misschien is in die jonge jaren de kiem ontstaan voor mijn liefde voor die bijzondere vormentaal van deze beweging. Hoewel ik eigenlijk veel meer verwantschap voel met de "De Stijl"-stroming, ben ik mijn zwak voor die ietwat naïeve Amsterdamse School nooit kwijtgeraakt. Ik heb een groot respect voor het idelalisme van de voormannen van de A.S.. Ook de liefde en toewijding die spreekt uit het grote vakmanschap van de timmerlieden, metselaars en meubelmakers blijft mij aanspreken.

Reacties

geplaatst door Harco vM op 29 april 2019 om 19:59:

Ik heb een aantal foto's toegevoegd die ik op Tweede Paasdag heb gemaakt waarop de gele houten details met bouwjaar niet langer te zien zijn. Op de archieffoto in Fennema's biografie over Zevenberg zijn deze details ook niet te zien. Er stond overigens een afvalcontainer naast. Aangezien ik de details vooraf niet kende is het me ook niet opgevallen, anders had ik wel even in de container gekeken! Ik zal over een tijdje wel eens terugkomen om te kijken of er nog iets is veranderd.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.