Introductie

Een gereformeerde kathedraal! In Andijk.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Gereformeerde Kerk, Andijk
Adres(sen) Middenweg 4
Postcode(s) 1619 BN
Plaats (provincie) Andijk (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerestaureerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Gereformeerd Kerkbestuur
Oorspronkelijke functie Kerk
Betrokken architect(en) Egbert Reitsma
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1929 - 1929
Huidige eigenaar Gereformeerde Kerk, Andijk
Huidige functie Kerk
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 508026

Achtergrond

Egbert Reitsma had een opvallend motto: "In het Huis des Heeren is plaats voor iedereen", dus is er ook plaats voor iedere steen. Hij paste dan ook mondklinkers toe in zijn ontwerpen. Dat was de bedoeling tenminste, maar de metselaars gaven te kennen dat dat niet ging gebeuren. Waarop Reitsma de jas uittrok, een kuip specie liet komen en een aantal rijen stenen metselde. Toen vroeg hij heel beleefd aan de heren metselaars wat nu precies hun probleem was?

Exterieur

De kerk is voor niet-katholieke begrippen zeer groot en uitbundig, het gebouw heeft meer weg van een kathedraal. Het ontwerp wordt gekenmerkt door forse lijnen en scherpe hoeken.

Concurrentiemotieven speelden zeker een rol bij de bouw van dit spectaculaire gebouw. Men wilde wedijveren met het tien kilometer zuidelijker gelegen Enkhuizen en met de grote neo-gotische kerk van het naburige katholieke dorp Wervershoof. De kerk te Andijk is te beschouwen als een mijlpaal in de emancipatie van de gereformeerden in Nederland. Het verschil tussen de kleine kerken uit de doleantietijd (1886-1892) en de gereformeerde kerk van Andijk (1930) symboliseert de groei van de positie van de "Kleine Luyden". Zij moesten zich profileren enerzijds ten opzichte van de hervormden van wie ze waren afgescheiden, anderzijds ten opzichte van de katholieken, die sinds 1853 eveneens bezig waren hun sinds de reformatie verloren gegane positie te herwinnen.

Andijk had in de jaren '20 van de 20ste eeuw een bloei doorgemaakt in de bollenteelt. Daaruit is te verklaren, dat men zo'n dure kerk heeft kunnen bekostigen. Het betrof de vervanging van een 19de-eeuws, te klein geworden kerkgebouw. Nadat er in de kerkeraad was gesproken over verbouwing, besloot men toch tot nieuwbouw over te gaan. Als architect werd de Groningse architect Egbert Reitsma aangetrokken.

De gereformeerde kerk van Weesp (ook van Reitsma) had de doorslag gegeven bij de uiteindelijke architectenkeuze. In januari 1929 kwam Reitsma met een plan ter tafel dat f.120.000,- ging kosten, terwijl er 'maar' f.90.000,- uitgetrokken was. Men wilde de bouwkosten drukken door het weglaten van de toren, hetgeen een besparing van f.15.000,- zou opleveren. In februari 1929 diende Reitsma een herziene begroting in van f.100.000,- met een toren van veertig meter hoog. Hoe veel belang hij hechtte aan de realisatie van een toren, bleek toen hij in de onderhandelingen aanbood voor het bouwen van de toren geen honorarium te rekenen. In een nog later stadium droeg hij f.1000,- bij aan de bouw. Uiteindelijk stemde de commissie toe in de bouw. Op 27 maart 1929 vond de aanbesteding plaats.

De eerste steenlegging vond plaats op 25 juli van dat jaar. De bouw vorderde echter langzaam. Door de economische wereldcrisis viel de export van bloembollen grotendeels weg, hetgeen zijn weerslag had op de verwerving van fondsen. Op 3 september 1930 werd de ingebruikname gevierd. (J.J. Falize, zie bronnen).

Interieur

Een uitgebreide beschrijving van het interieur is hier te vinden.

Recente ontwikkelingen

Het gebouw was aan het begin van de 21e eeuw hard toe aan restauratie. In 2009 begon dit omvangrijke en kostbare project. Dit leidde er mede toe dat aan de buitenkant het oorspronkelijke gedurfde kleurenschema met onder meer fel geel, groen en paars werd teruggebracht. Ook het interieur werd grondig aangepakt. Eerst werden de kleuren van de lagere delen teruggebracht, tenslotte was het paraboolvormige gewelf aan de beurt.

De restauratie werd mogelijk gemaakt door een groot aantal mensen dat zich de afgelopen tien jaar heeft ingezet voor deze zaak. Op 27 februari 2016 vond in de Hoornse Oosterkerk de uitreiking plaats van de ‘Schipper-Oosterkerkprijs’. Deze wisselprijs wordt sinds 2011 toegekend aan een persoon of een instelling die zich onderscheidt ten aanzien van het behoud van religieus erfgoed in de regio West-Friesland. Een speciale jury kende ditmaal de prijs toe aan de Gereformeerde Kerk te Andijk, als waardering voor de restauratie. Juryvoorzitter Eddy Boom overhandigde de prijs (bestaande uit een uit wit albast vervaardigd beeld van Elsbeth Luinge) aan Zeger Bax, stuwende kracht achter het restauratiewerk.

Gebruikte bronnen

1. J.J. Falize, De kerkbouw tussen de wereldoorlogen, 'De Amsterdamse School' in "Honderdvijftig jaar gereformeerde kerkbouw, red. R. Steensma en C.A. van Swigchem; en doctoraalscriptie van J.J. Falize, Rijksuniversiteit Groningen.
2. Kees van der Ploeg en Teo Krijgsman (foto's), Egbert Reitsma, architect 1892 - 1976. Meester in baksteen (Uitgeverij Noordboek, 2014).

Links

1. http://www.gereformeerdekerkandijk.nl/kerkgebouw/
2. http://nl.wikipedia.org/wiki/Egbert_Reitsma
3. www.rjh.ub.rug.nl/jvlo/article/download/11462/8962

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Richard Keijzer: Deze kerk staat op een verrassende plaats, zeker gezien de grootte van het gebouw.

Gert-Jan Lobbes: In mei 2016 bezocht ik deze schitterende, volledig gerestaureerde kerk. Ik heb foto's toegevoegd die de toestand na de restauratie tonen, onder meer de terug gebrachte kleuren aan de buitenkant.

Ingezonden door: Richard Keijzer

Richard Keijzer De decaan op de HBS deed een beroepskeuzetest en ik kreeg de uitslag architect of ingenieur. Het is de laatste geworden, maar de belangstelling voor architectuur is gebleven. Later kwam typografie daar bij, met een zeer sterk accent op de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw. Fonts uit die tijd waren er eigenlijk niet (behalve het volledig uitgemolken Broadway) dus ben ik zelf maar wat gaan knutselen. Zie: http://fontenwerkplaats.blogspot.nl/

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.