Introductie

De Einsteinturm! Wat goed dat we die op WENDINGEN hebben.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Einsteinturm, Potsdam
Adres(sen) Telegrafenberg
Postcode(s) 14473
Plaats (provincie) Potsdam (Brandenburg)
Land Duitsland
Huidige staat Gerealiseerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Universiteit Potsdam
Oorspronkelijke functie Hoger Onderwijsgebouw
Betrokken architect(en) Erich Mendelsohn
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1920 - 1922
Huidige eigenaar
Huidige functie Hoger Onderwijsgebouw
Soort monument
Monumentnummer

Achtergrond

Ontwerp in 1919 en realisatie in 1922. Deze toren werd gebouwd om de relativiteitstheorie van Einstein met zonnewaarnemingen te bevestigen. Onder de koepel wordt het licht van de zon opgevangen en vervolgens naar beneden geleid, waar het negentig graden wordt gebogen in een horizontaal vlak; om in de kelder een projectie van de zon te tonen. Hier konden vervolgens allerlei spectografische waarnemingen worden gedaan. Tegenwoordig wordt met name het zonmagnetisch veld geanalyseerd, en is deze toren onderdeel van een wereldwijd netwerk van zonobservatoria.

De bouw ging niet zonder slag of stoot, door de voortgaande inflatie was er vaak geldgebrek, geld moest worden ingezameld en goede gaven maakte het tenslotte mogelijk dat de toren voltooid werd. Het verhaal gaat dat de weinig kunstzinnige Einstein tijdens de rondleiding door Mendelsohn in de juist voltooide toren fluisterde: 'organisch'. En sindsdien is de term organisch een veel gebruikt begrip in de architectuur. Het wijst op de vloeiende vormen die als het ware gekneed zijn . Het gebouw wordt daardoor één geheel, zonder dat het lijkt dat bouwkundige elementen als balkons of vensters een eigen leven leiden, maar als vanzelfsprekend in het geheel zijn opgenomen. Rechte hoeken ontbreken, afronding is het devies.

Ook de Amsterdamse School – althans in de beginperiode - kent deze vloeiende vormen, maar hier zijn de oorspronkelijke bakstenen zichtbaar gebleven en niet verder vloeibaar gemaakt door pleisterwerk. Maar ook hier schikten de vensters zich naar de vloeiende en golvende vormen van de gevel. Om als het ware één plastisch en organisch geheel te vormen. Je kan daarom stellen dat de architectuur van de Amsterdamse School ook organisch was, zeker in het begin.

Tussen de functionalisten en de traditionelere architecten nam Mendelsohn een gematigde positie in. Zo sprak hij in 1923 een verzoenend oordeel uit in het heftige Amsterdams-Rotterdamse debat tussen de Amsterdamse School en de architecten rond De Stijl: Gewiß, das primäre Element ist die Funktion, aber Funktion ohne sinnlichen Beistrom bleibt Konstruktion. Mehr als je stehe ich zu meinem Versöhnungsprogramm. Beide sind notwendig, beide müssen sich finden.

Exterieur

Het bouwmateriaal is een mix van bakstenen en gewapend beton. De hoofdzaak is baksteen dat in allerlei gekromde vormen werd gemetseld, en later met pleisterwerk werd bedekt, waardoor er een vloeiend geheel ontstond. Gewapend beton is relatief weinig gebruikt, de wanden van het terras bestaan hieruit en ook de betonnen ring die de koepel draagt. Wegens de verschillende mate van uitzetting en krimp van baksteen en beton ontstaan hier en daar naden welke om de zoveel tijd weer gedicht moeten worden.

Recente ontwikkelingen

In 1976 onder Denkmalschütz gekomen. Grondige renovatie in 1999 met herstel van de oorspronkelijke okergele kleur.

Gebruikte bronnen

1. DKV Künstführer nr 588/1, Deutscher Kunstverlag GmbH München Berlin.
2. Wendingen, 1920.

Links

1. https://de.wikipedia.org/wiki/Einsteinturm
2. http://nl.wikipedia.org/wiki/Erich_Mendelsohn
3. http://ema.smb.museum/en/search

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Als HBS-b jongen altijd geïnteresseerd gebleven in de relativiteitstheorie.

Ingezonden door: Paul Paris

Paul Paris Ooit in Amsterdam geboren en opgegroeid in een “ akelig donkere “ Amsterdamse School woning (later nota bene een rijksmonument) , was mijn missie aanvankelijk om architect te worden. Als schooljongen zag ik ooit een tentoonstelling over het Bauhaus in het Stedelijk Museum, en dacht, dat is het: licht, lucht en ruimte.

Het werd fysische geografie, overigens nooit spijt van gehad. Na 10 jaar docent op een universiteit en daarna ruim dertig jaar fotografie voor overheid en uitgevers : NL “ boven, op en onder “ de grond vastgelegd. Vele jaren later en wat op leeftijd sloeg het vooroordeel over de Amsterdamse School langzaam om begrip en fascinatie; mede door de enthousiaste verhalen en publicaties van Ton Heijdra.

Zo kwam de oude liefde voor architectuur weer naar boven, dit in combinatie met de fotografie.
Vooral het interbellum is voor mij boeiend, een periode waarin het ambacht langzaam verdween, techniek en maatschappij veranderden en daarbij de architectuur als blijvende getuige.
Kortom van “ B t/m B “ (lees: van Berlage t/m Bauhaus) , waarbij de Amsterdamse School een soort brug vormt tussen deze belangrijke architectuurstromingen.

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.