Introductie

Schitterend wijkje in Utrecht met een wat dorps karakter en volop expressieve details.

Specificaties

Officiële of officieuze naam De Tuinwijk, Utrecht
Adres(sen) Melis Stokestraat 2-16, 1-3, Van der Mondestraat 45-75, Gerard Noodtstraat 2-12 Willem Arntszkade 26-44, 27-45, Burmanstraat 2-26, 1-15, Bucheliusstraat 2-26, 1-23, 25
Postcode(s) 3515 VT
Plaats (provincie) Utrecht (Utrecht)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerenoveerd
Oorspronkelijke opdrachtgever NV Woningbouwvereniging De Tuinwijk
Oorspronkelijke functie Rijtjeshuizen
Betrokken architect(en) Albert Kool, A. van Rood
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1921 - 1922
Huidige eigenaar Woningcorporatie Portaal
Huidige functie Rijtjeshuizen
Soort monument Gemeentelijk monument
Monumentnummer 3440184-3440191

Achtergrond

In 1917 werd Woningbouwvereniging Rembrandt opgericht. De leden hiervan werkten bij de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen, de Steenkolenhandelsvereniging en bij de Nationale Bankenvereniging. De naam van de woningbouwvereniging werd veranderd in ‘De Tuinwijk’ toen ze de grond op het oog kreeg in de nieuwe wijk bij de Van der Mondestraat.

In 1917 werden de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij, gevestigd in Amsterdam, en de Maatschappij tot Exploitatie van Staats Spoorwegen in Utrecht samengevoegd tot de Nederlandse Spoorwegen. De nieuwe onderneming koos Utrecht als vestigingsstad en liet in het Moreelsepark, naast de bestaande kantoren voor de spoorwegmaatschappijen, een enorm administratiegebouw verrijzen: de Inktpot. Het personeel hiervoor had uiteraard woonruimte nodig. Toen De Tuinwijk moeite had om de financiering van de nieuwe wijk rond te krijgen, zegde de NS in 1920 een bijdrage toe. Voorwaarde was wel dat in ieder geval de helft van de woningen beschikbaar zou worden gesteld aan NS-personeel.

De architecten Albert Kool en Albert van Rood maakten een ontwerp voor zowel het stratenplan als de woningen. Hierbij wilden zij ook bij het ontwerp van de lantaarnpalen, openbare gebouwen en dergelijke geraadpleegd worden, zodat er zo veel mogelijk harmonie in de wijk zou zijn.

De oostkant van het wijkje werd tot ca. 1966 begrenst door water. Dit gedeelte van het Zwartewater werd toen gedempt; de overblijfselen van de Floris Heermalebrug in de brede groenstrook zijn een stille getuige hiervan.

Alleen de huizen Melis Stokestraat 2 t/m16 hebben een monumentale status.

Exterieur

De 180 woningen en (oorspronkelijk) vier winkels vormen een opvallend complex met een wat dorps karakter, uitgevoerd in baksteen met steile rode pannendaken. Er werd veel aandacht besteed aan de detaillering van de gevels en zelfs de tuinmuurtjes en nutsgebouwtjes werden mee ontworpen. Het verhaal gaat dat er bakstenen werden gebruikt die over waren na de bouw van de Inktpot. Dit valt niet meer te achterhalen, maar de tuinmuurtjes hebben wel de karakteristieke misbaksels die ook op het voorterrein van Hoofdgebouw III aan het Moreelsepark zijn gebruikt.

Bijzondere aandacht is door de beide Alberts besteed aan doorkijkjes, hoekenoplossingen en detaillering, waarbij verspringende gevelwanden en een diversiteit aan huizentypen een monotoon beeld voorkomen. De expressieve elementen liggen in de lijn van de landelijke variant van de Amsterdamse School. Of het nou het ruim toegepaste siermetselwerk is - met name die van de hoeken van de oorspronkelijke winkels aan de Melis Stokestraat zijn imponerend - of het houtwerk van plantenbakken, kozijnen, ornamenten en geveldelen. Oorspronkelijk was het houtwerk - dat zien we vaak - in donkerder kleuren geschilderd dan vandaag de dag.

Bijzonder zijn de tuinhuisjes aan de Willem Arntszkade en de Gerard Noodtstraat, die onderdeel zijn van de van siermetselwerk voorziene tuinafscheidingen. Enkele woningen aan de Willem Arntszkade hebben zelfs tegels als gevelbekleding. De poort onder de poortwoning aan de Melis Stokestraat heeft een sluitsteen met hierop het jaartal 1921.

Interieur

De voorkamer en de woonkamer waren oorspronkelijk van elkaar gescheiden door kasten en schuifdeuren met glas-in-lood. Iedere woning had twee haarden met glazuurde tegels. De vloertegels in de gangen en keukens waren in een tweekleurig patroon gelegd.

Links

1. https://erfgoed.utrecht.nl/fileadmin/uploads/documenten/zz-erfgoed/publicaties/2007-11-De-Tuinwijk-wijk-Noordoost-folder-cultuurhistorie.pdf
2. https://erfgoed.utrecht.nl/fileadmin/uploads/documenten/zz-erfgoed/publicaties/De_Tuinwijk_rapport_1_.pdf
3. https://gemu.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=3ddf356700344e4ea0ad661a5ae330b8
4. https://nl.wikipedia.org/wiki/Tuinwijk_(Utrecht)
5. http://bouwhulparchief.nl/architectuur/utrecht_tuinwijk.php

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Mij was het wijkje al een keer eerder opgevallen, maar pas nadat ik er door Douwe Wits op werd geattendeerd dat dit mede ontwerpen was door zijn opa Albert Kool, ben ik er nog een aantal keren terug geweest – mét camera. Wat een bijzonder wijkje!

Ingezonden door: Marcel Westhoff

Marcel Westhoff

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.