Introductie

De betonnen gevel van het in 1921 geopende Ceintuur Theater doet denken aan de internationale Art Deco stijl, maar in de detaillering zijn Amsterdamse School elementen te herkennen.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Ceintuur Theater (vm), Amsterdam
Adres(sen) Ceintuurbaan 282-284
Postcode(s) 1072 GK
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerestaureerd
Oorspronkelijke opdrachtgever NV Verenigde Bioscopen
Oorspronkelijke functie Bioscoop
Betrokken architect(en) Willem Noorlander, Gerrit van Arkel
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1921 - 1922
Huidige eigenaar Particuliere eigenaar
Huidige functie
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 527853

Achtergrond

Architect Willem Noorlander verwierf bekendheid met zijn ontwerpen voor diverse bioscopen, zoals het Ceintuur Theater (1921) aan de Ceintuurbaan in Amsterdam en het bioscooptheater Astoria (1929) aan het Mosplein in Amsterdam-Noord. Beide gebouwen bestaan nog wat gevel betreft maar hebben al lang geleden hun bioscoopfunctie verloren. Noorlander maakte een reeks bijzondere tekeningen in potlood en inkt van de bioscopen met een sprookjesachtige uitstraling. Aan het ontwerp van het Ceintuur Theater heeft ook Gerrit van Arkel gewerkt.

Het Ceintuur Theater had als bijnaam “t Stinkertje”. Over de oorsprong van die bijnaam doen verschillende versies de ronde. Een verklaring is dat bijnaam kwam van de onfrisse bezoekers, deze zouden minder sjiek zijn dan de bezoekers van andere theaters. Anderen beweren dat de bijnaam een relikwie was de voorloper van het Ceintuur Theater, de nabijgelegen Ceintuur Bioscoop. De zaal van dit theater bezat geen enkele ventilatiemogelijkheid en zou daarom de bijnaam "‘t Stinkertje" had gekregen. Geheel ten onrechte zou deze bijnaam later zijn overgegaan op het nieuwe theater.

In 1926 werd het theater overgenomen door Gerardus van Royen, die meerdere bioscopen in Amsterdam exploiteerde met de REMA N.V. In 1949 werd het theater ingrijpend verbouwd. Tot 1968 bleef het familiebezit van de familie van Royen. Toen werd het overgenomen door het City Theater N.V. Eind 1976 werd het theater gesloten. Daarna heeft het theater jarenlang leeggestaan. Vervolgens kreeg het jaren lang een nieuwe bestemming als keukenwinkel. Dit was tot 2012. Met enige moeite kon men de naam nog op de voorgevel zien in de vorm van twee metalen ornamenten, maar verder was de gevel onherkenbaar veranderd en overgesausd.

Bij de renovatie na het vertrek van de keukenwinkel werd bedongen dat zoveel mogelijk van de oorspronkelijke elementen zouden terugkeren, onder meer het hoge plafond dat door de keukenwinkel werd verlaagd. Zo zijn oude lantaarns weer opnieuw vervaardigd, zijn de oude langgerekte ramen weer opengebroken en gevuld met glas en lood en zijn de smeedijzeren ornamenten waarin de naam van het oude theater is verwerkt gerenoveerd. In november 2014 werd een brasserie in het vernieuwde Ceintuur Theater gevestigd.

Exterieur

De fraaie en bijzondere gevel heeft op het eerste gezicht Art Deco kenmerken, maar leunt hier en daar toch ook op de Amsterdamse School, bijvoorbeeld bij de verspringende gevelonderdelen, de sculpturale, kokervormige lamppartijen, de torenachtige elementen en de uitsteeksels die op hijsbalken lijken. De naam van de bioscoop werd op naamschilden in siersmeedwerk geplaatst dat ook weer sterk aan de Amsterdamse School vormgeving doet denken. Maar het materiaal (beton in plaats van baksteen) onderscheidt de gevel zeker van de Amsterdamse School. Althans, beton werd veel gebruikt in de Amsterdamse School - met name ook in het Scheepvaarthuis, het boegbeeld van de stijl - maar was zelden zichtbaar.

Interieur

Door het gebruik van gewapend beton was niet alleen de bijzondere detaillering van de façade mogelijk, maar het balkon in de bioscoopzaal hoefde ook niet ondersteund te worden door zuilen, die het zicht konden belemmeren. Het interieur is echter zo goed als verloren gegaan, op het betonnen balkon na. Er is geen bioscoopzaal meer te vinden. Bij de restauratie is onder meer het abstracte glas in lood in de langgerekte ramen in de voorgevel, die in een punt lopen, terug gebracht.

Recente ontwikkelingen

Het gebouw is als rijksmonument geclassificeerd vanwege de cultuur-, bouw- en architectuurhistorische waarde als kenmerkend voorbeeld van rijk gedetailleerde bioscooparchitectuur in de stijl van de Art Déco, uitgevoerd in beton, en vanwege de plaats in het oeuvre van de architect W. Noorlander.

Links

1. http://www.iamsterdam.com/nl/amsterdam-qr/de-pijp/ceintuurtheater
2. http://ctamsterdam.nl/
3. https://nl.wikipedia.org/wiki/Ceintuur_Theater
4. http://spqa-am.blogspot.nl/2014/07/ceintuurtheater-in-oude-staat-hersteld_3.html
5. http://rijksmonumenten.nl/monument/527853/ceintuurtheater-voormalig/amsterdam/

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Dit prachtige gebouw schuurt op onderdelen tegen de Amsterdamse School aan maar is internationaler van stijl. Opmerkelijk, want Noorlander bouwde in deze tijd nog vooral in de Amsterdamse School stijl. Als Amsterdammer ben ik erg blij dat het na een zieltogend bestaan van de ondergang is gered en schitterend is gerenoveerd.

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.