Introductie

Een laat blok van Piet Kramer, waar de Amsterdamse School bijna volledig 'weggestript' is. We zijn benieuwd hoe zijn eerste ontwerp, waarin zijn persoonlijkheid nog onverminderd aanwezig was, eruit zag.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Blok Maasstraat-President Kennedylaan, Amsterdam
Adres(sen) Maasstraat 158-204, President Kennedylaan 220-244, Uiterwaardenstraat 241-261, Dintelstraat 87-95
Postcode(s) 1079 BM
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerenoveerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Bouwmaatschappij tot Verkrijging van Eigen Woningen
Oorspronkelijke functie Etagewoningen / winkels
Betrokken architect(en) Piet Kramer
Andere betrokken kunstenaars Jan Schultsz
Aanvang en oplevering 1931 - 1934
Huidige eigenaar
Huidige functie Gemengde bestemming: woningen en winkels/bedrijfsruimtes
Soort monument Geen beschermde status
Monumentnummer

Achtergrond

Het één na laatste door Kramer ontworpen sociale woningbouwcomplex (het laatste is een reeks van vijf forse blokken in Bos en Lommer bij de Haarlemmerweg) is gelegen in de Amsterdamse Rivierenbuurt, onder meer aan de Maasstraat. De opdracht kwam van de Vereeniging Bouwmaatschappij tot Verkrijging van Eigen Woningen. Ook het Coöperatiehof was door Kramer in opdracht van deze vereniging ontworpen. Anders dan bij het Coöperatiehof ging het hier echter om een project van de Stichting Onze Woning, wat inhield dat de vereniging met middelen en voorschotten van de gemeente bouwde en daardoor beperkt werd in haar doen en laten.

De gemeente Amsterdam had opdracht gegeven een nieuw gedeelte van de Rivierenbuurt in Amsterdam Zuid voor bebouwing te ontsluiten en bouwterreinen toe te wijzen aan verschillende woningbouwverenigingen. De wijk diende als geheel te worden gebouwd. De woningen waren bedoeld voor de beter betaalde arbeiders, de huurprijs zou tussen de 8 en 9 gulden per week bedragen. Maar liefst zes architecten kregen de opdracht de verschillende blokken te ontwerpen aangezien (uiteraard) elke zuil zijn eigen woningblok had. De architecten moesten zich wel richten naar algemene silhouetten en straatprofielen.

Het eerste ontwerp van Kramer, die bouwde voor een blok met remonstrantse achtergrond, viel niet in de smaak bij de Commissie-Zuid. Kohlenbach citeert een document waaruit blijkt dat het complex een geheel moest worden, zodat 'de persoonlijkheid van den architect sterk verminderd moet worden'.

Exterieur

Het L-vormige complex wordt begrensd door twee hoofdstraten, de Maasstraat en de Rivierenlaan, de huidige President Kennedylaan. Hier is het blok het hoogst, vier woonlagen en een doorlopende dakverdieping. Aan de twee zijstraten, de op meerdere plaatsen geknikte Uiterwaardenstraat en de Dintelstraat, bestaan de delen uit vier (hier en daar drie) woonlagen zonder zolderverdieping. In de Uiterwaardenstraat sluit het blok aan op de door architect Cornelis Kruyswijk ontworpen Bugenhagenschool.

Ter hoogte van de knik in de Maasstraat projecteerde Kramer een trappenhuiserker, die door de daklijn heen gaat en die door zijn halfronde uitholling tegengesteld werd aan de knik in de gevel, die je daar zou verwachten. Het is het enige werkelijk opvallende plastische element in de geordende en nogal eenvoudige gevels. De overige plastische elementen betreffen uitgebouwde kozijnen op de hoeken, golfjes in de gevel rondom de regenpijpen, de vorm en omlijsting van de paraboolvormige portieken, evenals sterk uitgebouwde schoorstenen in de Dintelstraat.

Bezienswaardig zijn twee gedenkstenen op de hoeken met de President Kennedylaan van Jan Schultz. Eén - met als opschrift Zuid 1933 - stelt een moeder met een dochter en een zoon voor, op de andere - met als opschrift Zuid 1930 - zien we een boer met een meisje en een schaap. De boer houdt een lammetje in zijn armen. Een derde gevelsteen memoreert tenslotte de voorzitter van de Vereniging, L. van Buuren, en heeft als datum november 1933.

Dit was Kramers laatste grote architectuuropdracht. Het is overgangsarchitectuur. Amsterdamse School elementen zijn er nog slechts spaarzaam in verwerkt. Kramer was vijftig jaar oud toen het ontwerp klaar was. De resterende twintig jaar van zijn beroepsleven zou hij zich aan de bruggenbouw in Amsterdam wijden.

Interieur

Ik heb geen interieurfoto's gezien maar uit het ontwerp van de plattegrond die bewaard is valt op de maken dat het om woningen gaat met een voor die tijd standaard en-suite indeling, een smalle keuken aan de achterkant en een kleine veranda.

Gebruikte bronnen

1. B. Kohlenbach, Piet Kramer. Architect van de Amsterdamse School (Naarden, 1994).
2. V. Stissi, Amsterdam, het mekka van de volkshuisvesting. Sociale woningbouw 1909-1942 (Rotterdam, 2007).

Links

1. http://www.zuidelijkewandelweg.nl/archief/architectuur/religie/index.htm
2. http://adambeeldenva1900.blogspot.nl/2012/07/jan-schultsz-de-bouwheer.html

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Een blok dat niet mag ontbreken bij het in beeld brengen van het oeuvre van Kramer. Interessant om te zien hoe hij hier de vormentaal van de Amsterdamse School vrijwel volledig los laat.

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.