Introductie

Een van de twee blokken die Cornelis Kruyswijk ontwierp waarbij de kerkzaal zich in het woonblok bevond.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Blok Amstelveenseweg-Karperstraat, Amsterdam
Adres(sen) Amstelveenseweg 272-306, Karperstraat 1-29, Karperweg 1-11, Pieter Lastmankade 211-233
Postcode(s) 1075 XW
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerenoveerd
Oorspronkelijke opdrachtgever
Oorspronkelijke functie Winkel met bovenwoning
Betrokken architect(en) Cornelis Kruyswijk
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1924 - 1928
Huidige eigenaar Meerdere particuliere eigenaren
Huidige functie
Soort monument Geen beschermde status
Monumentnummer

Achtergrond

Cornelis Kruyswijk bouwde vaak in opdracht van de Hervormde Kerk, maar ook een aantal kleinere protestantse genootschappen wendden zich tot Kruysijk voor het ontwerp van een bedehuis. Twee daarvan zijn zeer bijzonder aangezien het gaat om kerkzalen in woonblokken. Het betreft de Hersteld Evangelisch Lutherse Rogatekapel in de Toministraat in de Indische Buurt in Amsterdam (1930, woonblok nog bestaand, kapel niet) en het Wijkgebouw der Vereenigde Doopsgezinde Gemeente aan de Amstelveenseweg/Karperweg, ook in Amsterdam. De stichtingskosten waren op deze manier lager. Blijkens de Atlas Gordel 20-40 is het blok overigens wel in twee fasen gebouwd. De gevel aan de Karperstraat met louter woningen dateert uit 1924. Die aan de Amstelveenseweg uit 1928. Vermoedelijk dateert ook het deel aan de Karperweg met de kapel uit 1928, aangezien zich daar een eerste steen bevindt, geplaatst op 10 november 1928 door de zesjarige A.K. Kuiper. De verschillen in bouwtijd verklaren mogelijk ook het verschil in uiterlijk van de gevels.

Exterieur

Radboud van Beekum schrijft in zijn biografie over Kruyswijk dat Doopsgezinden vanouds op het standpunt stonden dat hun kerken (vermaningen) niet mochten opvallen. Aan die wens kwam Kruyswijk tegemoet. Slechts de bijzondere smeedijzeren belettering bij de ingang aan de Karperweg geeft een indicatie dat in het blok een kerkgebouw ('Wijkgebouw') is gevestigd. Het blok strekt zich met de lange zijden uit over de Amstelveenseweg en de er achter gelegen Karperstraat. De zijkanten liggen aan de Karperweg en de Pieter Lastmankade. Het gaat om een omvangrijk en stoer vormgegeven woningblok, waarin aan de zijde van de Amstelveenseweg ook winkels en horeca zijn gevestigd.

De hoofdgevel aan de Amstelveenseweg bestaat uit drie delen, die gescheiden worden door twee torenachtige vooruitspringende geveldelen waarin grote garagedeuren zijn opgenomen, alsof het om toegangen naar het binnenterrein gaat. Deze torenachtige delen hebben oorspronkelijk een plat dak en een fraai gemetselde dakrand. Helaas ontneemt een forse dakoverstek tegenwoordig het zicht op de dakrand. Verder vallen aan de torenachtige delen fraaie smeedijzeren objecten op, die rusten op een al even fraai vormgegeven kozijn. Ik vermoed dat de smeedijzeren objecten oorspronkelijk als vlaggenmasthouders hebben gediend. Van vlaggen kan tegenwoordig door de dakoverstek geen sprake meer zijn. Aan de Amstelveenseweg is verder sprake van winkels met etalages onder een luifel (gevormd door een balkon op de eerste verdieping). In diepe portieken is sprake van fraai houtwerk van voordeuren en kozijnen.

Hoe de torenachtige delen aan de Amstelveenseweg er oorspronkelijk hebben uitgezien, is nog wel te zien in de Karperstraat. hoewel zij daar niet vooruitspringen maar slechts als accenten links en rechts van de gevel dienen en zelfs iets terugspringen. De Karperstraat heeft duidelijk een woonbestemming: we vinden hier in regelmatige opstelling ingangspartijen met daarboven de voor Kruyswijk karakteristieke uit vijf ramen bestaande erkers, die paarsgewijs aan de gevel zijn aangebracht. Aan de Karperweg is onder meer het kerkgebouw ondergebracht, met links en rechts van de beganegrond ramen een halfronde voordeur, ook weer vaker gebruikt door Kruyswijk (onder meer bij de Apostolische kerk in de Clematisstraat). De gevel aan de Pieter Lastmankade is grotendeels gelijk aan de Karperweg, met uitzondering van de ingang van de kerk op de begane grond. In plaats daarvan vinden we hier de diepe portieken van de Amstelveenseweg. Vermelding verdienen nog de rechthoekige erkers op de hoeken Amstelveenseweg-Karperweg en Amstelveenseweg-Pieter Lastmankade, evenals smeedijzeren versieringen op de balkons.

Interieur

De kerkzaal is nog tot in de jaren 80 in gebruik geweest. In 2014 is Karperweg 5 (hs), waar de kerkzaal zat, verkocht als woonappartement. Op de begane grond is nu een kinderopvang gevestigd. Het orgel(tje) is na omzwervingen in een kerk in Debrecen in Hongarije terecht gekomen.

Recente ontwikkelingen

Het blok kreeg in 2016 negatieve bekendheid toen er een afgehakt hoofd op de stoep van de aan de Amstelveenseweg gevestigde shishalounge werd gevonden. Helaas is dit misschien illustratief voor de staat waarin de zijde aan de Amstelveenseweg zich bevindt, met veel leegstaande winkels. In tegenstelling tot de gevels aan de Karperstraat en de Pieter Lastmankade, die voorbeeldig zijn gerenoveerd, biedt de gevel aan de Amstelveenseweg een rommelige en enigszins troosteloze aanblik ondanks de fraaie details. Voeg daarbij de ongelukkige dakoverstek op de torenachtige uitbouwen en het is duidelijk dat dit blok met zijn mooie Amsterdamse School-details beter verdient.

Gebruikte bronnen

1. Radboud van Beekum, Cornelis Kruyswijk. Amsterdamse School architect (Baarn, 2006).
2. G. Bolhuis, Atlas Gordel 20-40 (Amsterdam 2000).

Links

1. http://www.doopsgezindamsterdam.nl/wp-content/uploads/2016/03/160566-IDA-maart-2016.pdf

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

De rommelige aanblik van de gevel aan de Amstelveenseweg maakte altijd dat ik er snel langs fietste. Nu ik eens stil heb gestaan en foto's heb gemaakt, heb ik de mooie details van dit blok ontdekt. Het is te hopen dat de gevel aan de Amstelveenseweg onder handen genomen wordt en dat er een zinnige bestemming voor de leegstaande winkels en bedrijfsruimtes komt.

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.