Introductie

De Bethlehemkerk in Amsterdam Noord werd tegelijkertijd door Annemarieke Verheij en Richard Keijzer gedocumenteerd.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Bethlehemkerk, Zwanenplein - exterieur
Adres(sen) Zwanenplein 34-36
Postcode(s) 1021 CM
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerestaureerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Vereeniging voor Hervormde Wijkbelangenbenoorden het IJ
Oorspronkelijke functie Kerk
Betrokken architect(en) Adriaan Moen
Andere betrokken kunstenaars H.J. Winkelman (Winkelman & Van der Bijl)
Aanvang en oplevering 1923 - 1924
Huidige eigenaar Studio 150
Huidige functie
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 508434

Achtergrond

In 1921 werd de gemeente Nieuwendam door Amsterdam geannexeerd waarna aan de oostzijde van de Volewijkslanden de geconcentreerde bebouwing van de Vogelbuurt verrees. Centraal in de Vogelbuurt verrees in 1923 de hervormde Bethlehemkerk, naar ontwerp van de architect Adriaan Moen. De opdrachtgever was de in 1916 opgerichte ""Vereeniging voor Hervormde Wijkbelangen Benoorden het IJ"". De opening van de kerk vond plaats op 13 september 1924 in aanwezigheid van koningin Wilhelmina. Bij deze gelegenheid schonk zij de kerk een kanselbijbel. De laatste dienst van de oorspronkelijke gebruiker, de hervormde kerk, vond plaats op 11 april 1993.

In Het Bouwbedrijf van december 1924 schreef Ir. M.E.H. Tjaden over het gebouw:

"De architect heeft gebroken met traditionele vormen in den kerkenbouw, en heeft getracht zijn bouwwerk harmonisch aan te passen aan een meer moderne opvatting in de architectuur, welke ook in dit tuindorp reeds tot uiting is gekomen. (...) Waar het uitwendige voor diegenen, die nog met de banden der traditie aan het verleden gebonden zitten, mogelijk nog eenige bezwaren oplevert om als kerkgebouw aanvaard te worden, daar zullen deze, na kennisneming van het inwendige, toch spoedig verzoend worden met het eenvoudige omhulsel, dat een kerkruimte van groote beschaving en fijnheid, gepaard aan soberheid, omgeeft. Met eenvoudige hulpmiddelen is op schijnbaar ongezochte wijze een voornaam interieur geschapen, waarvan zoowel het geheel, als verschillende onderdelen op zichzelf, den kunstzin van den ontwerper tot uiting brengen."

Exterieur

De Bethlehemkerk is een vrijstaand bakstenen gebouw op een symmetrisch, samengesteld rechthoekig grondplan. Rondom het plein staan etagewoningen uit de twintiger jaren. Het gebouw wordt gedekt door een samenstel van zadeldaken met hoger opgetrokken middendeel. Kenmerkend is de gemetselde klokkenstoel aan de oostzijde van de nok.

Zowel het noordelijke als het zuidelijke centrale dakschild worden onderbroken door een drieledig glas-in-loodvenster. In de top van de puntgevel is een natuurstenen plaquette met pentagram aangebracht waarin de letters alpha en omega en het ChiRho-teken. De centrale toegangspartij aan de oostzijde heeft een dubbele openslaande deur.

Interieur

Het volledig gerestaureerde interieur staat hier beschreven.

Recente ontwikkelingen

Het gebouw is tot 1993 in handen van de hervormde gemeente geweest. De laatste dienst van de hervormde gemeente vond op 11 april 1993 plaats. In dat jaar werd het gebouw verkocht. Sindsdien is het gebouw verschillende malen van eigenaar gewisseld, waarbij het wel steeds een religieuze functie behield.

In 2017 is de op dat moment leegstaande kerk verworven door de eigenaren van Studio 150 Bethlehemkerk, die hier een opnamestudio hebben gevestigd. Tussen 2017 en 2019 is het gebouw volledig gerestaureerd. De glas in lood ramen zijn er helemaal uit geweest. Het aanzien van het exterieur is uiteraard ongewijzigd gebleven. Het interieur was in de loop van de tijd op een aantal punten gewijzigd. Zo was de kansel al niet meer aanwezig onder het orgel. Tijdens de restauratie is zo veel mogelijk in de oorspronkelijke toestand teruggebracht, daarmee rekening houdend met de nieuwe functie. De grootste wijziging betreft de controlekamer die op het voormalige balkon is gebouwd. De kerkzaal als geheel is geschikt gemaakt voor het maken van geluidsopnames.

Gebruikte bronnen

1. Ir. M.E.H. Tjaden, 'De Bethlehemkerk te Amsterdam van arch. Adr. Moen.' In: Het Bouwbedrijf, december 1924, blz 256-259

Links

1. https://www.monumenten.nl/monument/46435
2. http://www.reliplan.nl/over-reliplan/referenties/amsterdam-bethlehemkerk-aankoop-en-advisering/
3. http://reliwiki.nl/index.php/Amsterdam,_Zwanenplein_34_-_Bethlehem
4. https://www.trouw.nl/home/heibel-om-handel-in-lege-kerkgebouwen~ae8e0e0a/
5. https://nl-nl.facebook.com/Studio150Bethlehemkerk

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Richard Keijzer: Noord kent vele Amsterdamse Schoolgebouwen. Dit is een van de weinige kerken.

Annemarieke Verheij: Ik ben het gebouw tegengekomen tijdens een wandeling door Noord. Het gebouw verkeerde toen in niet al te beste staat. Zonde, want het bezit een aantal mooie elementen zoals de bijzondere klokhouder, baksteenaccenten en een groot glas-in-lood-raam. Hopelijk zorgt de nieuwe eigenaar goed voor het gebouw.

Gert-Jan Lobbes augustus 2019: bijgewerkt naar aanleiding van de restauratie en de nieuwe bestemming. Apart item over het interieur aangemaakt.

Ingezonden door: Annemarieke Verheij

Annemarieke Verheij Geboren en getogen in Amsterdam. De unieke bouwwerken van de Amsterdamse School zijn voor mij een vertrouwd beeld met opa's en oma's die allen in Oud Zuid woonden. In de jaren 80 werkte ik als reservist bij PTT Post en heb regelmatig op het postkantoor Gerard Terborgstraat (onderdeel van Het Nieuwe Huis op het Roelof Hartplein) gewerkt. Ook heb ik een dag op het postkantoortje op het Spaardammerplantsoen mogen doorbrengen. Helaas was ik in die tijd nog niet zo actief aan het fotograferen dat ik de interieurs op beeld heb vastgelegd.
Ik werk 4 dagen per week op de administratie Vergunningen van de Gemeente Amstelveen (en Aalsmeer). In mijn vrije tijd wandel ik veel, waarbij de camera altijd meegaat. De laatste tijd heb ik een toenemende interesse in de prachtige Amsterdamse School-stijl en ga regelmatig actief op zoek naar gebouwen of objecten.
Professionele kennis heb ik niet, maar met mijn beeldmateriaal en goed zoekwerk op internet hoop ik toch regelmatig een bijdrage te kunnen leveren aan deze mooie website.

Reacties

geplaatst door Gert-Jan Lobbes op 7 oktober 2019 om 19:53:

In het september nummer van Ons Amsterdam besteedt Coen Marinus uitgebreid aandacht aan het ontstaan van een hervormde gemeente in Amsterdam noord en de geschiedenis van de Bethlehemkerk. Er is een mooie grote foto van het interieur opgenomen naast historische foto's en een ontwerptekening. Volgens Marinus is de oorspronkelijke marmeren preekstoel door een latere gebruiker "gesloopt ten behoeve van een plastic doopbad." (Coen Marinus - Dominee komt naar Noord. De hechte geloofsgemeenschap van de Bethlehemkerk. In: Ons Amsterdam nr 9, september 2019, blz 42-47)

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.