Introductie

Amsterdamse School in het hoge noorden.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Bernoulliplein, Groningen
Adres(sen) Korreweg, Bernoulliplein, Eyssoniusstraat, J.C. Kapteynlaan
Postcode(s)
Plaats (provincie) Groningen (Groningen)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerenoveerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Particuliere opdrachtgever
Oorspronkelijke functie Rijtjeshuizen
Betrokken architect(en) Jo Boer
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1925 - 1930
Huidige eigenaar Particuliere eigenaar
Huidige functie
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 484795

Achtergrond

In 1925 kocht aannemer B. Venema uit Hoogezand grond aan van de gemeente aan de zuidzijde van de Korreweg. Het terrein lag ter hoogte van het in het Plan van Uitleg bestemde Bernoulliplein, waar 'heerenhuizen' waren gepland. Het plein werd vernoemd naar Daniel Bernoulli, een Zwitserse wis- en natuurkundige uit de 18e eeuw, die de eerste vijf jaar van zijn leven in Groningen doorbracht.

Mogelijk heeft de aannemer Venema de architect Boer bij het project betrokken, maar hoe Boer er bij betrokken raakte is niet met zekerheid vast te stellen. In ieder geval realiseerde Boer in hoog tempo het eerste blok Korreweg 55-66/Bernoulliplein 1-3/Eyssoniusstraat 29-33. Zowel Boer als Venema kochten een woning in dit eerste blok. Boer richtte op Korreweg 63 zowel zijn woning als zijn werkruimte in.

Het project Bernoulliplein 11werd in vier fasen gebouwd. De eerste fase bestond uit het bovengenoemde westelijke kopblok langs de Korreweg. Venema's betrokkenheid stopte om onduidelijke redenen na voltooiing van het eerste blok. De aannemer H. Koster zette het werk voort. Het tweede project was de kopbebouwing aan de oostkant van het plein, ook aan de Korreweg, dat gereed kwam in 1927. In de periode 1928-1930 werd de randbebouwing rond het plein in twee bouwfasen van oost naar west gerealiseerd.

Exterieur

De vier bouwfasen laten verschillende stijlen zien, die wegvoeren van de Amsterdamse School. Het eerste kopblok is echt Amsterdamse School. We zien uitgesproken hoekoplossingen in donker uitstulpend en plooiend metselwerk, royale balkons op de hoeken en markante dakvlakken en dakuitstekken. De ramen zijn van hout en robuust gedetailleerd. Bovendien brengen de uitgesproken kleuren van het houtwerk aan de kant van Eyssoniusstraat het blok helemaal tot leven, dit in tegenstelling tot de nog niet gerestaureerde andere kant van dit blok, waar het houtwerk nog veilig wit is.

De kopbebouwing van de tweede fase, aan de oostkant van het plein, lijkt op de westkant maar toont bij nadere beschouwing behoorlijk wat verschillen, hoewel ook hier nog sprake is van uitgesproken Amsterdamse School. Onder sterk hellende daken is hier sprake van een wisselwerking van horizontale en verticale elementen. De verticale elementen bevinden zich onder meer in de hoekpanden met staande raamkozijnen met staande roeden, hoog boven het dak uitgetrokken schoorstenen. Prachtig zijn de steile, conische daken met rode dakpannen, met name het rondlopende dak op de hoek van de J.C. Kapteynlaan. Horizontale elementen worden gevormd door de lange samengestelde raamstrook onder de dakrand en de ronde glas-in-lood erkertjes aan weerszijden van de raamstrook. De erkertjes doen denken aan uitbouwtjes in Amsterdam.

In de twee laatste bouwfasen, waarbij de pleinbebouwing van oost naar west werd gerealiseerd, werd de monumentale en expressieve beeldtaal van de kopblokken en daarmee ook van de Amsterdamse School enigszins losgelaten ten gunste van een meer sobere en eenduidige architectuur richting Nieuwe Zakelijkheid. Dat dit deel van het plein altijd veel aandacht krijgt van architectuurliefhebbers heeft met name te maken met de torenwoningen die als schakels tussen de woningblokken werden geplaatst. Daarnaast wisselde Boer strakke, drielaagse bouwblokken onder een plat dak af met tweelaagse bouwblokken onder een steil pannendak. We zien verder stalen ramen, grote raamvlakken zonder roeden en vlak metselwerk, kenmerken van de Nieuwe Zakelijkheid.

Een essentieel onderdeel van de architectuur rond het Bernoulliplein is het kleurenschema dat J.A. Boer op de gebouwen heeft toegepast. Niet alleen de kozijnen, maar ook de betonnen sierranden, kapoverstekken en zelfs de voegen in het metselwerk waren van kleur voorzien. Kleur als vormgevend element in de bouwkunst is met name in de Amsterdamse School veelvuldig gebruikt. De overheersende kleuren in de kopblokken met hun houten kozijen zijn donkergroen en geel - tenminste, daar waar het tegenwoordig niet wit is en op kleurherstel wacht! In de pleinblokken met hun dunne metalen vensters zien we veel geel, blauw en rood.

Interieur

In de oorspronkelijke interieurs, als we mogen afgaan op Funda, was sprake van en suite kamers met glas in lood deuren, opvallend mooie binnendeuren en glas in lood bij de vestibule. Het glas in lood in de bovenlichten en glasstroken ter hoogte van de ingangspartijen waren in samenhang met het kleurenschema van het bouwblok ontworpen.

Recente ontwikkelingen

Het woningcomplex staat op de monumentenlijst. Het monumentenregister noemt het "uiterst gevarieerd vormgegeven in de stijl van de Amsterdamse School met elementen van de Nieuwe Zakelijkheid naar ontwerp van de Groninger architect J.A. Boer, stedebouwkundig opmerkelijk gesitueerd rondom het Bernoulliplein, van algemeen belang vanwege zijn cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde alsmede vanwege de opmerkelijke stedebouwkundige organisatie en de bijzondere ontwikkeling in het stedebouwkundig denken als reactie op de vormgeving van de M.T.S/Ambachtsschool alsmede vanwege de esthetische en architectonische kwaliteiten van het ontwerp, dat een van de hoogtepunten vormt in het oeuvre van de architect."

Het complex staat er voor het grootste deel mooi gerenoveerd bij. Niet makkelijk aangezien de eigendom over meerdere particulieren is verdeeld. De gevels zijn na uitgebreid kleuronderzoek in kleur teruggebracht. Hier en daar houdt men het echter nog bij veilig wit. Dit geeft soms een vreemd effect. Zo zijn de kozijnen van het westelijke kopblok links wit en rechts groen/geel. Dit is echter nog altijd beter dan de staat van het oostelijke kopblok. Hoewel het deel op de hoek met de J.C. Kapteynlaan mooi gerenoveerd is en donkergroen de boventoon voert, ziet een deel van dit kopblok er niet zo goed uit. Niet alleen is het (witte) houtwerk aan een verfbeurt toe, ook zijn de dakpannen van de rechterhoek verdwenen en vervangen door bitumen plaatjes die zeer uit de toon vallen, zeker als je ziet wat een mooi effect de gedraaid gelegde dakpannen op de andere hoek geven.

Gebruikte bronnen

1. Rita Overbeek en Marieke van der Heide, Jo Boer. Architect uit Groningen (Groningen 2006).

Links

1. http://drimble.nl/monument/groningen/21245/bernoulliplein-1-38.html
2. http://www.funda.nl

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Het plein staat al sinds de begintijd op de website maar had geen noemenswaardige beschrijving of foto's. Na een bezoek aan Groningen besloot ik hierin verandering te brengen. Voor mijn beschrijving heb ik uitgebreid geput uit de prachtige biografie van Jo Boer van de hand van Rita Overbeek en Marieke van der Heide, die helaas alleen nog tweedehands te krijgen is.

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.