Introductie

Nieuwe architecten werden aangezocht om de gebouwen te maken waarmee Nederland de moderne tijd in ging. Hier het bedieningsgebouw van het voormalige P.G.E.M. onderstation in Arnhem.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Bedieningsgebouw PGEM (v.m.), Arnhem
Adres(sen) Van Oldenbarneveldtstraat 92
Postcode(s) 6827 AN
Plaats (provincie) Arnhem (Gelderland)
Land Nederland
Huidige staat Gerealiseerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Electriciteitsmaatschappij PGEM
Oorspronkelijke functie Transformator- of electriciteitshuisje
Betrokken architect(en) Hendrik Fels
Andere betrokken kunstenaars Gijs Jacobs van den Hof
Aanvang en oplevering 1927 - 1929
Huidige eigenaar Particuliere eigenaar
Huidige functie Bedrijfsverzamelgebouw
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 516741

Achtergrond

Het is een bedieningsgebouw van het onderstation van de PGGM. De bouw hangt nauw samen met de ontwikkeling van de elektravoorziening van Gelderland. Dit gebouw is een zeldzaam voorbeeld van de architectuur die deze industriële ontwikkeling typeert. De openlucht-schakelinstallatie achter het bedieningsgebouw is gesloopt. Hier werd de bedrijfsspanning van 50 kV, komende vanuit de Elektrische Centrale Gelderland te Nijmegen, voor verdere distributie omgevormd naar 10 kV. In het bedieningsgebouw bevonden zich oorspronkelijk o.a. vijf regeltransformatoren, een bedieningsruimte met schakelborden, een accumulatorenbatterij en een transformatorruimte. Deze interieuronderdelen zijn verwijderd. Aan de voorzijde van het bedieningsgebouw stonden oorspronkelijk vier symmetrisch gerangschikte hoogspanningsmasten, waarvan twee op de hoeken van het gebouw en twee vrij ervoor op bakstenen sokkels. Het exemplaar op de linker hoek met leidingen in de richting Doetinchem is bewaard gebleven. Bron: RCE

Exterieur

Het gebouw staat in een voormalig industriewijkje, dicht bij de Nederrijn. Het is gebouwd in een Dudoks idioom, dat als een derivaat van de Amsterdamse School kan worden gezien. Fels bouwde in Apeldoorn een soortgelijk gebouw (zie hier), maar dit exemplaar is beter bewaard gebleven. Met name aan de metselverbanden en de speelse variaties die hij daarin aanbrengt, zie je dat Fels een zekere versieringsdrift niet kan worden ontzegd. Op de sluitsteen is een mannenfiguur afgebeeld met geheven armen, gebalde vuisten en bliksemschichten rond het hoofd. De gebeeldhouwde sluitsteen en consoles zijn vervaardigd door Gijs Jacobs van den Hof. Het gebouw is fotografisch erg lastig te benaderen; er omheen vinden grootschalige bouwactiviteiten plaats. De aangekondigde monografie over Fels biedt hopelijk beter beeldmateriaal dan mijn foto's.

Recente ontwikkelingen

De dienst openbare werken van Arnhem heeft in dit gebouw een tijdje onderdak gevonden. Thans zijn er drie architectenbureaus en een reclamebureau gehuisvest.

Gebruikte bronnen

1. Rob Fels werkt aan een dubbele monografie over de gebroeders Fels, architecten.

Links

1. https://www.monumenten.nl/monument/52414
2. http://zoeken.nai.nl/CIS/persoon/3683

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Ik vind het een spannend en avontuurlijk gebouw; het toont veel interessante aspecten. Zeer plastisch en expressief vorm gegeven.

Weliswaar meer Haagse dan Amsterdamse School, maar die hebben veel met elkaar te maken. De huidige bouwactiviteiten in de omgeving staan een rustige beoordeling wat in de weg. Hopelijk krijgt dit gebouw in de aangekondigde monografie de aandacht die het verdient (en professioneel fotomateriaal!).

Trafostations zijn ook een interessante subcategorie op deze site!

Ingezonden door: Rieks Witte

Rieks Witte Als klein jongetje bezocht ik de Heinzeschool in Amsterdam. Dat schooltje stond naast een blokje woningen van Piet Kramer. Het onderwijs daar was niet zo aan me besteed en ik ging naar een andere lagere school, in de Cornelis Dirkz,straat. Ook deze school stond in een omgeving die rijk is aan architectuur van de Amsterdamse School. Misschien is in die jonge jaren de kiem ontstaan voor mijn liefde voor die bijzondere vormentaal van deze beweging. Hoewel ik eigenlijk veel meer verwantschap voel met de "De Stijl"-stroming, ben ik mijn zwak voor die ietwat naïeve Amsterdamse School nooit kwijtgeraakt. Ik heb een groot respect voor het idelalisme van de voormannen van de A.S.. Ook de liefde en toewijding die spreekt uit het grote vakmanschap van de timmerlieden, metselaars en meubelmakers blijft mij aanspreken.

Reacties

geplaatst door Gert-Jan Lobbes op 30 mei 2018 om 10:32:

In mei 2016 verscheen de door Rieks Witte genoemde dubbele monografie over de gebroeders Fels. Een zeer rijk geïllustreerd, lijvig boek (400 bladzijden) van de hand van Marcel Teunissen en Rob Fels. Het bundelt twee biografieën, die ruggelings zijn ingebonden in één band, die van Koos Fels (1889-1980) en die van Henk Fels (1882-1962). Uitgeverij Fels, ISBN 9789090295756

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.