Introductie

Ooit een belangrijk wapen in het 'waterbeschavingsoffensief', heeft ook de 'tweeling' van het badhuis in de Diamantbuurt inmiddels een totaal andere functie.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Badhuis (vm) Boerhaaveplein/Andreas Bonnstraat, Amsterdam
Adres(sen) Boerhaaveplein 28
Postcode(s) 1091 DS
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerenoveerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Gemeente Amsterdam
Oorspronkelijke functie Badhuis
Betrokken architect(en) Arend Jan Westerman, Publieke Werken
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1920 - 1921
Huidige eigenaar
Huidige functie Theater / Operagebouw
Soort monument Rijksmonument
Monumentnummer 526986

Achtergrond

Rond 1900 namen de meeste Amsterdammers hun wekelijkse wasbeurt in een teil in de keuken. Het water werd opgewarmd op een petroleumstel. In 1891 opende de gemeente twee badhuizen voor schoolkinderen die daar klassikaal heengingen. Vanaf 1911 ging de gemeente zich actief bemoeien met de 'waterbeschaving' van alle Amsterdammers. In de nieuw gebouwde buurten en in het oude centrum kwamen volksbadhuizen. Lang niet alle Amsterdammers waren doordrongen van de noodzaak van waterbeschaving, dus er werd intensief propaganda gevoerd. In de Bouwverordening van 1933 werd in nieuwbouw de aanleg van een badcel verplicht gesteld, maar in 1951 had nog slechts een kwart van de Amsterdamse woningen een badruimte.

Vanaf de jaren 70 verloren de gemeentelijke badhuizen steeds meer hun functie. Alleen het laatst geopende badhuis, op de Da Costakade, functioneert nu nog. De overige badhuizen, vaak met zeer karakteristieke architectuur, werden gesloopt of omgebouwd tot theater, café, hammam, hindoetempel, repetitieruimte of brouwerij. Het badhuis aan Andreas Bonnstraat/Boerhaaveplein is het eerste van drie cirkelvormige gemeentelijke badhuizen in Amsterdam naar ontwerp van Arend Jan Westerman. Tenminste, het is waarschijnlijk dat Westerman het ontwerp heeft gemaakt, ook de naam van zijn collega Nico Lansdorp wordt in bronnen met deze ronde badhuizen in verband gebracht. Een tweede exemplaar van het badhuis is te vinden aan het Smaragdplein in de Diamantbuurt en bestaat nog steeds, hoewel het al lang niet meer als badhuis in gebruik is. Een derde identiek exemplaar stond op het Wittenburgerhoofd bij het "Kippenbruggetje" naar Kattenburg en werd in 1972/1973 gesloopt.

De Dienst der Publieke Werken was zo tevreden over het ontwerp, dat zij een foto van het badhuis naar de Wereldtentoonstelling in Parijs in 1925 stuurde.

Exterieur

"Gemeente Badhuis" staat in sierlijke smeedijzeren letters op de voorgevel. Er waren twee ingangen, aangeduid in smeedijzer ‘ingang mannen’ en ‘ingang vrouwen’. Het mooie smeedijzer is gelukkig bewaard gebleven. Dit geldt ook voor de omgeving van het badhuis. Het staat in een deel van de Boerhaavebuurt dat begin jaren 20 is gebouwd. Een aantal blokken heeft details die aan de Amsterdamse School zijn ontleend.

Het centrale en hoger opgetrokken koepeldak bestaat uit acht geknikte schilden gedekt met shingles. Op vier schilden staat een segmentvormige dakkapel met venster. In het midden staat een gedrongen schoorsteen, de centrale as van het gebouw. De gemetselde en rondlopende gevel van de begane grond is opgebouwd uit bruinrood geschakeerde baksteen in staand verband. De omlopende plint met accenten in de rollaag bestaat uit donkere baksteen.

Interieur

De schoorsteen was de centrale as van het gebouw. Daaromheen bevonden zich de halfronde wachtkamers. Een gang scheidde de wachtkamers van de buitenste ring met de bad- en douchecellen. Mannen en vrouwen werden strikt gescheiden gehouden. In het Stadsarchief zijn foto's te vinden uit de tijd dat het badhuis nog in gebruik was.

Recente ontwikkelingen

Rond 1985 heeft een theatergezelschap onder leiding van theatermaker Michael Manicardi intrek genomen in het toen verwaarloosde badhuis en het geschikt gemaakt als theater. Tegenwoordig is het Badhuistheater naast een multiculturele theaterwerkplaats ook een culturele ontmoetingsplaats voor de buurt. Er treden bands op, er zijn theaterstukken te zien en er worden tentoonstellingen gehouden.

Het voormalige badhuis is een rijksmonument vanwege de architectuur- en cultuurhistorische waarde. Van belang als bijzondere uitdrukking van een typologische ontwikkeling. Eveneens van belang vanuit het oogpunt van de volkshuisvesting in samenhang met volksgezondheid, waarbij opvattingen over goed wonen nauw verweven waren met die over hygiëne. Het badhuis is gelegen bij woonblokken die in opdracht van woningbouwverenigingen tot stand gekomen zijn. De stedenbouwkundige ligging vormt een toegevoegde waarde.

Links

1. http://www.iamsterdam.com/nl/amsterdam-qr/oost-watergraafsmeer/badhuistheater
2. http://www.theobakker.net/magazine/wk44.html
3. https://nl.wikipedia.org/wiki/Badhuis_Andreas_Bonnstraat
4. http://www.badhuistheater.nl/
5. https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monuments/526986

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Het badhuis aan het Smaragdplein stond al op deze site. Ik besloot ook het andere exemplaar voor Wendingen vast te leggen. Zoek de verschillen!

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.