Introductie

Een opvallend hoekpand van de architect die de art deco in Sint-Niklaas introduceerde. In dit gebouw zien we niet alleen de invloed van Dudok, maar ook - door de diversiteit aan baksteenverbanden - trekjes van de Amsterdamse School.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Apotheek Tuypens (vm), Sint-Niklaas
Adres(sen) Houtbriel 23
Postcode(s) 9100
Plaats (provincie) Sint-Niklaas (Vlaanderen)
Land België
Huidige staat Gerealiseerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Henry Tuypens
Oorspronkelijke functie Bedrijfsgebouw
Betrokken architect(en) Marc Neerman
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1929
Huidige eigenaar Particuliere eigenaar
Huidige functie Gemengde bestemming: woningen en winkels/bedrijfsruimtes
Soort monument Provinciaal monument
Monumentnummer

Achtergrond

De apotheek van de familie Tuypens, een geslacht van apothekers van vaders op zoon, was te Sint-Niklaas alom gekend als hoofddepot met laboratorium voor de fabricatie van de 'Poeders Wit Kruis'. De vader van Henry Tuypens, François, liet in 1906 een imposante apotheek annex privéwoning bouwen in de schaduw van de Sint Niklaaskerk. De architect was August Waterschoot, stadsarchitect van Sint-Niklaas, die een belangrijke rol speelde in de uitbreiding van Sint-Niklaas tussen de beide wereldoorlogen. Samen met zijn zoon Leander zou hij vele fraaie burgerhuizen in art deco stijl in de stad ontwerpen. Het door Waterschoot voor Tuypens ontworpen pand kreeg een fraaie jugendstil gevel. Vandaag de dag is de privéwoning nog steeds een erg mooi jugendstil pand. De tegeltableaus omvatten verwijzingen naar de eigenaars in de vorm van hun initialen “FTVR” (François Tuypens en zijn echtgenote Caroline Van Reusel).

De apotheek, gelegen op de hoek, werd al in 1928 afgebroken en vervangen door een ontwerp van de in Lokeren geboren architect Marc Neerman. Deze studeerde in Antwerpen en Gent en was van 1921 tot 1929 werkzaam in Sint-Niklaas. Retroscoop "(online magazine met een warm hart voor retro") merkt op dat het om "een vreemde beslissing" ging aangezien het "harmonieuze evenwicht van het Belle Epoque-woonhuis in de Sacrementstraat compleet te niet werd gedaan." Het contrast tussen beide panden is dan ook treffend.

Exterieur

Neerman ontwierp een expressionistische baksteenbouw, die sterk verwant is aan de Amsterdamse School, de meer kubistische vormentaal van Dudok en tegelijk duidelijke sporen van de art deco bevat. De hoekligging en de vormentaal doen denken aan de apotheek die Cornelis Kruyswijk in 1927 bouwde voor apotheek Warmolts aan de Vijzelstraat in Amsterdam, hoewel ronde vormen in Sint-Niklaas afwezig zijn.

De begane grond van het pand in Sint-Niklaas is voorzien van zwarte marmerbekleding en bestaat uit brede winkelvensters waarboven langwerpige stroken met gekleurd gematteerd glas-in-lood zijn aangebracht. De korte gevelzijde aan de Houtbriel telt drie bouwlagen onder plat dak en wordt bijna volledig ingenomen door een uitspringende erker. De eigenlijke hoek wordt gevormd door een verticale partij zandsteen waarin een drietal hoekkozijnen is aangebracht. Deze kozijnen bestonden oorspronkelijk uit twee beglaasde delen, de onderste delen met gekleurd gematteerd glas-in-lood. De bovenkanten van deze kozijnen zijn tegenwoordig dichtgezet. Aan de zijde van de Houtbriel was oorspronkelijke ook het woord APOTHEEK te lezen, in grote letters onder elkaar.

De lange gevel aan de Sacramentsstraat telt vier bouwlagen en wordt doorbroken door drie hoge, smalle vensters op de eerste verdieping en een rij aaneensluitende kozijnen op de tweede verdieping, met daarboven drie kleine zolderraampjes. Het hele gebouw wordt gekenmerkt door decoratief en speels uitgewerkte metselverbanden. Boven de zandstenen hoekpartij bevinden zich twee zandstenen ornamenten. Een vlaggenmast completeerde het geheel aan de korte zijde. Deze mast is nog aanwezig.

Interieur

Het oorspronkelijke interieur is geheel verdwenen. Oorspronkelijk bevatte het onder meer de apotheek en laboratoriumruimtes. Op de eerste verdieping was sprake van een slaapkamer, een tweede kamer en een toiletruimte. Het trappenhuis bevond zich precies achter de verticale strook natuursteen, vandaar de kleine ramen op die plaats.

Recente ontwikkelingen

Het pand werd in 2012 als erfgoedobject aangewezen. Op dat moment was het al tamelijk vervallen. De aanwijzing heeft het verval bepaald niet gestopt. Het interieur is al volledig verdwenen en was eerst in gebruik bij een kledingwinkel, tot en met heden bij eetgelegenheid Pom de Tair. De bovenverdiepingen worden of werden verhuurd.

Tijdens een bezoek aan Sint-Niklaas in oktober 2019 zag het pand er bepaald troosteloos uit, met name de hoekpartij. Drie weken later bezocht ik de stad opnieuw en was het pand geheel ingepakt voor een gevelrenovatie. Er gloort dus hoop!

Gebruikte bronnen

1. Anthony Demey, Art Deco in Sint-Niklaas (Provinciebestuur Oost-Vlaanderen/dienst Erfgoed, 2017).
2. Erfgoedsprokkels. Art deco Sint-Niklaas (Provincie Oost-Vlaanderen, zonder jaartal).

Links

1. https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/76205
2. http://www.retroscoop.com/maatschappij.php?artikel=264
3. https://www.nieuwsblad.be/cnt/oa3d0o4u

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Ik bezocht Sint-Niklaas om de vele fraaie art deco woningen te ontdekken, maar hoog op mijn lijstje stond dit pand omdat het verwant is aan de Amsterdamse School.

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.