Introductie

Cornelis Kruyswijk, meester van de plastiek.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Aeneas Mackayschool, Amsterdam
Adres(sen) Titiaanstraat 24 24
Postcode(s) 1077 RH
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerestaureerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Nederlands Hervormde Gemeente Amsterdam, Christelijke School Vereeniging Aeneas Mackay
Oorspronkelijke functie Lagere School
Betrokken architect(en) Cornelis Kruyswijk
Andere betrokken kunstenaars Kees Kuiler, Theo van Reijn
Aanvang en oplevering 1928 - 1928
Huidige eigenaar
Huidige functie Gebouw voor kinderopvang
Soort monument Gemeentelijk monument
Monumentnummer

Achtergrond

Kruyswijk was belijdend lidmaat van de Nederlands Hervormde Gemeente in Amsterdam. Hij maakte deel uit van de Commissie tot bestuur der scholen der Nederlands Hervormde Gemeente. Deze organisatie nam het initiatief tot de stichting van een groot aantal scholen in Amsterdam, vooral na de totstandkoming van de Lager-Onderwijswet van 1920.

In nog geen tien jaar bouwde Kruyswijk in haar opdracht alleen al in Amsterdam twaalf scholen voor christelijk lager onderwijs. Als eerbetoon aan de minister die medefinanciering van het bijzonder onderwijs door de overheid mogelijk maakte, kreeg Andreas Mackay (1839-1909) in diverse plaatsen een school naar zich vernoemd. De school is tot 1984 in gebruik gebleven, toen werd ze opgeheven wegens een gebrek aan leerlingen.

Exterieur

De Titiaanstraat is een vrij voorname straat in Amsterdam-Zuid met mooi vormgegeven verstrakte Amsterdamse School blokken van onder meer Warners, Van der Meij en Rutgers. Dat er een school in deze straat is gevestigd is pas zichtbaar als je er vlakbij staat. Het is dan ook een vrij sober bakstenen gebouw met nauwelijks accenten.

Het gebouw heeft zeven klassen en een gymlokaal. De lokalen liggen op het zuiden, aan de straatzijde en zijn daarom goed zichtbaar. Het is de laatste school waarbij Kruyswijk een plat dak heeft toegepast. De gevel is asymmetrisch van opbouw, hetgeen wordt geaccentueerd door een verspringing van de rooilijn. Links is de gevel gelijk aan de naastgelegen huizen, een langgerekt blok met opvallende dakraampjes en hijsbalken van Van der Meij. We zien in dit deel op de begane grond - waar vroeger de gymzaal was - vier grote halfronde ramen met daarvoor een doorlopende granieten balustrade waarop abstracte smeedijzeren ornamenten. Het graniet keert in banen terug naast de ramen.

De entree met daarboven de kamer (en balkon!) van de hoofdmeester steekt uit. Het deel daar rechts van volgt de rooilijn van de entree en sluit rechts aan op een blok van Rutgers. Opvallende elementen in de gevel zijn de uitkragende schoorsteen rechts, de fraai vormgegeven naam van de school in smeedijzer, evenals beeldhouwwerk van Theo van Reijn links van de ingang. Het beeldhouwwerk is vrij sterk verweerd maar we herkennen een jongensfiguur met opvliegende vogels, een ree en wolken. Tenslotte is ook de dubbele voordeur prachtig vormgegeven met abstracte smeedijzeren versieringen.

Interieur

Bij het betreden van de school zien we in het fraai betegelde portaal (tegels deels vernieuwd) rechts in zwart natuursteen een citaat uit psalm 32:8 "Mijn oog zal op u zijn". Vervolgens staan we in de hal. Het is onmogelijk niet onder de indruk te raken van het glas in lood van het trappenhuis dat ons met veel rood en blauw tegemoet schijnt, in combinatie met dertiger jaren (Giso of Gispen) lampen en zwarte hoogglans tegeltjes als een fries langs de trap, zigzaggend omhoog.

Kruyswijk werkte in de Zwijgerkerk, de Elthetokerk en de Bugenhagenschool samen met Kees Kuiler (1890-1966), die voor die gebouwen het glas in lood ontwierp. Het zou kunnen dat Kuiler ook dit glas in lood heeft ontworpen, maar het heeft een net wat andere stijl zodat ik er niet zeker van ben. Het Gemeentelijk Monumenten Project noemt ook Kuiler als mogelijkheid. Mij doet het denken aan het glas in lood in de Politiepost in Utrecht van architect Planjer, hoewel dat meer figuratief is. Wat stelt het glas in lood voor? Dat is niet zo makkelijk. Een poging. Ik zie links een geabstraheerde plant of boom en rechts boven drie geabstraheerde hoofden gebogen over schooltafels. Andere interpretaties zijn welkom. Tenslotte mogen ook de vloertegels in het trappenhuis en de groen betegelde schouw met zwarte accenten in de voormalige hoofdmeesterkamer op de eerste verdieping niet onvermeld blijven.

Recente ontwikkelingen

De school is verbouwd tot een naschoolse en buitenschoolse opvang.

Gebruikte bronnen

1. Beekum, Radboud van. Cornelis Kruyswijk 1884-1935; Amsterdamse School architect. Bussum, 2006
2. Gemeentelijk Monumentenproject 2008-2014

Links

1. http://www.vandervlietgroep.nl/projecten/titiaanstraat-24/
2. http://www.compananny.nl/vestigingen/amsterdam
3. http://020apps.nl/1850-1940/Titiaanstraat/24

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Deze school stond al langer op mijn lijstje. Ik dank de huidige gebruikers voor hun vriendelijke ontvangst en voor hun toestemming om foto's te maken.

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd kijkt naar objecten. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Mijn voorkeur heeft echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid kan bovendien bijdragen aan behoud van erfgoed, onbekend erfgoed kan zomaar verdwijnen. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn onder meer gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, voor tentoonstellingen van Museum Het Schip en De Dageraad, in het boek over Publieke Werken en in het boek naar aanleiding van 100 jaar De Dageraad. Over vondsten op architectuurgebied twitter ik vaak voorafgaand aan publicatie: https://twitter.com/gertjan_lobbes

Reacties

Geen reacties voor dit gebouw.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.