Introductie

Aan de voormalige Amstellaan, nu Vrijheidslaan aan weerszijden van de Vechtstraat.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Woonblok Vrijheidslaan-Vechtstraat-Rijnstraat
Adres(sen) Vrijheidslaan 80-88, Vrijheidslaan 54-78, Vechtstraat 50-58, Rijnstraat 59-59A
Postcode(s) 1078 PR
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerenoveerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Amstels Bouwvereeniging
Oorspronkelijke functie Etagewoningen / appartementen
Betrokken architect(en) Theo Lammers, Jouke Zietsma
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1921 - 1923
Huidige eigenaar
Huidige functie Etagewoningen / appartementen
Soort monument
Monumentnummer

Achtergrond

In 1921 organiseerde een zeventigtal Amsterdamse bouwondernemers zich in Amstels Bouwvereeniging ABV. Van het gemeentebestuur kreeg de ABV opdracht de centrale toegangsas van de Uitbreiding-Zuid (Plan Berlage) architectonisch vorm te geven. Iedere architect die werd aangezocht kreeg gemiddeld tweehonderd meter gevellengte. Hij moest één harmonische gevel ontwerpen voor een blok dat woningen van vier of vijf bouwondernemers kon bevatten.

De rechthoekige blokken werden niet in hun geheel door één architect ontworpen. Het straatbeeld had de hoogste prioriteit. Individuele blokken werden dan ook onder zo'n vier architecten verdeeld, waarbij de begrenzing van het ontwerp niet, zoals verwacht zou kunnen worden, werd gevormd door de hoeken. Om de continuïteit ter plaatse van de dwarsstraten te behouden, ontwierp één architect vaak de gevels van de beide zijden van de straat en werd pas in het verloop van een nieuwe gevelwand van architect gewisseld. De architecten werden gedwongen hun ontwerpen te laten aansluiten en voor elke 'ontmoeting' een bijzondere oplossing te bedenken.

De toenmalige Noorder Amstellaan was een brede laan met groenstroken en ventwegen en vereiste een royale, grootsteedse vormgeving. Gezien vanaf de Amstel mochten Kramer en De Klerk de opening verrichten, Zietsma en Marnette kwamen daarna. De naam van Lammers wordt samen met die van Zietsma genoemd bij de aanwijzing tot gemeentelijk monument maar ik heb nog niet kunnen achterhalen wat de rol van Lammers is geweest.

Exterieur

Dit complex van Zietsma bestaat uit twee delen aan de Vrijheidslaan, links en rechts van de Vechtstraat. Links de nummers 80-88, rechts de nummers 54-78. De blokken lijken in veel opzichten op elkaar maar verschillen wel. Het linkerblok bestaat uit geprononceerde hoekdelen met balkons bij de hoeken. In het midden van de gevel op elke etage een langgerekt balkon dat meerdere woningen bedient.

Het rechterblok heeft twee sets balkons in plaats van een langgerekt balkon. Bovendien bevinden de overige balkons zich alleen aan de hoek met de Vechtstraat, aangezien het aan de andere kant aansluit op het complex dat De Klerk ontwierp. Het wijkt daarvan echter radicaal af. Eerder lijkt het wat op het er schuin tegenover liggende complex van Kramer doordat de zelfde gele steen is gebruikt. Ook zijn er in de overgang tussen het complex van De Klerk en dat van Zietsma dezelfde sinterstenen gebruikt (in feite misbaksels), die voor een deel uit de gevel steken en daarmee de gevel tot leven brengen. Echter, het heeft een heel eigen karakter.

Ten eerste kan je, in tegenstelling tot de complexen van Kramer en De Klerk, aan de buitenkant beter aflezen hoe het interieur van de woningen ongeveer is ingedeeld. Het geheel is zeer systematisch/herhalend van opbouw, zeker het deel van de nummers 80-88 dat een gemetseld dubbelbalkon middenin de gevel heeft met aan de linker en rechterzijde van het blok ook balkons in de torenachtige hoekpartijen. Er zijn karakteristieke paraboolvormige vensters in de gevel, daar waar de trappenhuizen zijn. Bepaald spectaculair, haast futuristisch, is de basis van de balkons. Als je er onder staat krijg je het idee tegen de onderkant van een raket aan te kijken!

Interieur

Het gaat om schortjesarchitectuur, het ontwerp van plattegronden en interieur viel buiten de opdracht aan de architect.

Recente ontwikkelingen

In 1995-1996 is het complex gerenoveerd waarbij onder andere de later toegevoegde dakoverstekken zijn verwijderd, waarmee de oorspronkelijke gevelbeëindiging met hoger opgemetselde halfronde torentjes op de hoeken is hersteld.
meer

Gebruikte bronnen

1. Gemeentelijk Monumenten Project 2008-2014, Gemeente Amsterdam, Stadsdeel Zuid, 2014.

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Ik woon er vlak bij en kom er vaak langs. Ik vind het geen vriendelijk gebouw door het burchtachtige wat strenge karakter maar de details zijn prachtig en het geheel is echt monumentaal.

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd rond loopt en de tijd neemt. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Het leukste vind ik echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid draagt bovendien bij aan behoud van erfgoed. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, in de permanente tentoonstelling van Museum Het Schip en in de tentoonstelling Wonen in Iconen in Bezoekerscentrum De Dageraad, te zien tot december 2017.

Reacties

geplaatst door Marcel Westhoff op 13 juli 2015 om 10:46:

Volgens mij heette dit stuk nog 'sec' Amstellaan; pas na het Daniel Willinkplein (Victorieplein) splitst het zich in de Noorder (Churchilllaan) en Zuider Amstellaan (Rooseveltlaan).

geplaatst door Gert-Jan Lobbes op 13 juli 2015 om 14:01:

Volgens mij heb je gelijk, ik laat het aanpassen.

geplaatst door Redactie Platform Wendingen op 13 juli 2015 om 15:43:

Een mooie historische nuancering! Aangepast.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.