Introductie

Dit gemaal is onderdeel van het Waterbouwkundig complex Amsteldijk.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Gemaalgebouw Stadwijck
Adres(sen) Amsteldijk 272 272
Postcode(s) 1079 LK
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerenoveerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Gemeente Amsterdam
Oorspronkelijke functie Gemaal
Betrokken architect(en) Publieke Werken
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1921
Huidige eigenaar Gemeente Amsterdam
Huidige functie Gemaal
Soort monument Gemeentelijk monument
Monumentnummer

Achtergrond

In 1915 maakte architect Berlage een plan voor de uitbreiding van Amsterdam Zuid in de Binnendijkse Buitenveldertse polder. Die uitbreiding is het huidige Buitenveldert. In dit plan nam Berlage een gemaal (gemaal Stadwijck), schutsluis (de Zorgvliedsluis), vaste brug (brug 424) en twee sluiswachterhuizen op. Die kwamen aan het uiteinde van de waterloop te staan, die meteen de zuidelijke grens vormde van de tuinstedelijke bebouwing in zijn uitbreidingsplan.

De Binnendijkse Buitenveldertse polder werd rond 1630 opgericht en functioneerde als klein waterschap. In 1634 werd een octrooi verleend om gronden te verwerven voor molens, molentochten en kaden. Aan de oostkant van de polder stonden de meeste molens, die sloegen via de Amsteldijk uit op de Amstel. De bemaling ging met drie schepradmolens, die in de negentiende en twintigste eeuw zijn gesloopt. In 1877 werd in de buurt van een van de molens een stoomgemaal gebouwd met twee vijzelpompen. Dit gemaal deed dienst tot 1921. Toen werd het vervangen door gemaal Stadwijck. Behalve het gemaal werd in 1921 ook de Zorgvliedsluis gebouwd.

Samen met de Zorgvliedsluis, het machinistenhuis en de sluiswachterswoning is het gemaal Stadwijck een bijzonder waterstaatkundig werk. Het is behoorlijk uniek dat deze bouwwerken zo goed bewaard zijn gebleven, net als de oorspronkelijke natuur en de waterlopen die eromheen liggen.

De Buitenveldertpolder is niet tot boezempeil opgehoogd. De waterlopen liggen hier daarom op polderpeil: NAP -2,00 m. Dat is laag en betekent dat sluis en gemaal nog altijd nodig zijn om de waterhuishouding te reguleren en droge voeten te houden.

Exterieur

Het gemaalgebouw is in bruine bakstenen opgetrokken. Bijna rondom bevindt zich een rij van kleine, door roeden in vierkanten of ruiten verdeelde vensters. Aan zowel de zijkanten als de op de uitbouw aan de gemaalzijde bestaat de gevel uit donkergroen, verticaal geplaatst houtwerk. Aan de straatzijde van het gebouw zit een groene, kloeke dubbele deur met ijzeren sierelementen.

Het machinistenhuis ligt direct ten noorden van het gemaalgebouw en het sluiswachterhuis aan de overkant van de schutsluis. De twee woningen zijn identiek en hebben dezelfde architectonische karakteristieken en details als het gemaalgebouw. Deze beide woningen zijn vanaf de openbare weg nauwelijks zichtbaar en om die reden niet verder meegenomen in de beschrijving.

Recente ontwikkelingen

In 2015 heeft Waternet groot bouwkundig herstel uitgevoerd aan gemaal Stadwijck, in combinatie met werktuigbouwkundige en elektrotechnische werkzaamheden. Zo is o.a. de uitstroom hersteld en het krooshek bij de instroom vervangen. Bouwadvies Groot Holland heeft de plannen voor de bouwkundige werkzaamheden gemaakt en Waternet bijgestaan in de uitvoering van deze werkzaamheden.
meer

Links

1. http://www.agv.nl/verantwoordelijkheden/watererfgoed/gemalen/gemaal-stadwijck/
2. http://020apps.nl/1850-1940/Amsteldijk/272
3. https://plus.google.com/+BouwadviesGrootHollandBVWormer/posts/dp3bKsQZwUM

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Het gemaalgebouw heeft jarenlang verborgen gelegen achter groen en verkeerde in slechte staat. Het was me dan ook niet eerder opgevallen Pas toen het herstel in 2015 was afgerond bleek er een heel mooi gebouwtje achter de steigers vandaan te komen. Met enige moeite is tussen het groen door het machinistenhuis te zien. De sluis met bijbehorende woning heb ik in ieder geval vanaf de Zuidelijke Wandelweg niet kunnen bereiken.

meer

Ingezonden door: Annemarieke Verheij

Annemarieke Verheij Geboren en getogen in Amsterdam. De unieke bouwwerken van de Amsterdamse School zijn voor mij een vertrouwd beeld met opa's en oma's die allen in Oud Zuid woonden. In de jaren 80 werkte ik als reservist bij PTT Post en heb regelmatig op het postkantoor Gerard Terborgstraat (onderdeel van Het Nieuwe Huis op het Roelof Hartplein) gewerkt. Ook heb ik een dag op het postkantoortje op het Spaardammerplantsoen mogen doorbrengen. Helaas was ik in die tijd nog niet zo actief aan het fotograferen dat ik de interieurs op beeld heb vastgelegd.
Ik werk 4 dagen per week op de administratie Vergunningen van de Gemeente Amstelveen (en Aalsmeer). In mijn vrije tijd wandel ik veel, waarbij de camera altijd meegaat. De laatste tijd heb ik een toenemende interesse in de prachtige Amsterdamse School-stijl en ga regelmatig actief op zoek naar gebouwen of objecten. Zo loop ik momenteel routes uit de wandelgids "Op de golven van de stad".
Professionele kennis heb ik niet, maar met mijn beeldmateriaal en goed zoekwerk op internet hoop ik toch regelmatig een bijdrage te kunnen leveren aan deze mooie website.

Reacties

geplaatst door Paul Paris op 26 juli 2016 om 15:09:

Dit is een mooi voorbeeld van renovatie en restauratie. Ik heb een paar foto's uit december 2012 toegevoegd, het gemaal verkeerde toen in erbarmelijke staat. Elke keer als ik er langs fietste ergerde ik mij eraan en had er een hard hoofd in of het ooit nog zou goed komen. Gelukkig is het behouden gebleven en in volle glorie hersteld.

geplaatst door Gert-Jan Lobbes op 11 augustus 2017 om 10:13:

Het gemaal gaat open in het kader van Open Monumentendag en is te bezoeken op zaterdag 9 en zondag 10 september.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.