Introductie

Kruyswijk ontwierp een blok voor de Bataviastraat in de Indische Buurt in een stijl die sterk op die van Kramer lijkt.

Specificaties

Officiële of officieuze naam Bataviastraat-Kramatweg, Amsterdam
Adres(sen) Bataviastraat 59-85, Kramatweg 53-55 81I
Postcode(s) 1095 ER
Plaats (provincie) Amsterdam (Noord-Holland)
Land Nederland
Huidige staat Deels of volledig gerestaureerd
Oorspronkelijke opdrachtgever Eltheto II
Oorspronkelijke functie Etagewoningen / appartementen
Betrokken architect(en) Cornelis Kruyswijk
Andere betrokken kunstenaars
Aanvang en oplevering 1926 - 1926
Huidige eigenaar Meerdere particuliere eigenaren
Huidige functie Etagewoningen / appartementen
Soort monument Geen beschermde status
Monumentnummer

Achtergrond

Kruyswijk was behalve bij de uitbreidingen van Amsterdam west en zuid ook betrokken bij de grootschalige uitbreiding van Amsterdam oost, waar een groot deel van de Indische buurt sinds de eeuwwisseling al was bebouwd in speculatiebouw voor arbeiders en lagere ambtenaren. De funderingen waren vaak zo slecht dat veel blokken al na ongeveer zeventig jaar gesloopt moesten worden. Met de blokken die in Amsterdamse School stijl gebouwd werden zou het niet anders verlopen. Tussen 1910 en 1930 nam het aantal inwoners van de wijk toe van 10.000 tot 50.000 en woningen werden hier letterlijk uit de grond gestampt.

Exterieur

Uit de foto's van de Amsterdamse Schoolblokken in de Indische buurt kan worden opgemaakt dat het merendeel er aardig maar niet opzienbarend uit zag. Kruyswijks blok aan de Bataviastraat behoorde ongetwijfeld destijds al tot de meest elegante blokken van de buurt. Het is als een van de weinige behouden gebleven en voorbeeldig gerenoveerd.

Het blok ligt om de hoek van de Insulindeweg, waar tot 1992 ook nog Kruywijks fraaie Elthetokerk was te bewonderen. Wie de architect ervan niet kent, denkt mogelijk aan Kramer en waarschijnlijk niet aan Kruyswijk. Met de rode mansardedaken doet het blok bijvoorbeeld denken aan de blokken die Kramer voor de Paramaribostraat ontwierp, maar hierbij moet wel worden vermeld dat laatstgenoemd ontwerp uit 1929 dateert en dus van later datum is. Tegelijk is het blok in de Bataviastraat ook binnen het oeuvre van Kruyswijk een uitzondering, met name door dat rode pannendak, waar Kruyswijk meestal koos voor rechte gevelbeëindigingen.

De gevel heeft een knik waarin een halfronde cilinder met grote ramen is geplaatst. Deze vormt de overgang tussen de beide geveldelen. Links van de knik zien we een recht stuk gevel van drie etages en een zolderverdieping waarin vierkante raampjes met hijsbalken. De gevelbeëindiging is recht. Rechts van de knik zijn op drie hoog de ramen ondergebracht in een lange horizontale strook, waarboven zich een mansardedak bevindt, gedekt met rode pannen. In het dak bevinden zich dakkapelletjes met hijsbalken. Er zijn nergens portieken, alle voordeuren bevinden zich aan de straat. De hoek van de Kramatweg is lager, heeft geen zolder en de eerste tot en met de derde verdieping liggen wat terug, met een doorlopend balkon op de eerste verdieping. Dit hoekblok wijkt zodanig af dat het lijkt alsof het er niet bij hoort, hoewel de baksteen, de ramen en de ingangspartijen gelijk zijn aan de rest. Een mooi detail in de gevel wordt gevormd door de ramen. De (van oorsprong) schuiframen hebben een mooie roedeverdeling in de bovenste ramen, die bij de renovatie zijn behouden of terug zijn gebracht. Helaas geeft één eigenaar de voorkeur aan kunststofkozijnen zonder roedeverdeling, wat een merkwaardig effect oplevert.

Recente ontwikkelingen

Het blok maakt deel uit van wat men De Batikblokken noemt en werd in 2008-2009 volledig gerenoveerd. Hierbij is alles vernieuwd tot en met de fundering aan toe. De voorgevel is in oorspronkelijke staat terug gebracht terwijl de achtergevel geheel gemoderniseerd is. Van binnen zijn de woningen volledig nieuw ingericht.
meer

Gebruikte bronnen

1. R. van Beekum, Cornelis Kruyswijk. Amsterdamse School architect (Bussum, 2006).
2. G. Bolhuis, Atlas Gordel 20-40.
3. Funda

Links

1. https://www.architectenbureau-hoogeveen.nl

Professionele of persoonlijke band met dit gebouw/blok

Een fascinerend blok waar opvallend weinig aandacht voor bestaat, mogelijk omdat het zich in een achterafstraat in oost bevindt. Ik heb dit altijd voor Kramer aangezien en was verbaasd te lezen dat het van Kruyswijk is. Was het een experiment?

Ingezonden door: Gert-Jan Lobbes

Gert-Jan Lobbes Ik zoek naar details van de Amsterdamse School die je pas opvallen als je langere tijd rond loopt en de tijd neemt. Fotograferen helpt om die details te ontdekken. De toppers van deze unieke stroming vind je op vele websites en horen natuurlijk ook thuis op Wendingen. Het leukste vind ik echter om architecten, gebouwen en interieurs in kaart te brengen die nauwelijks aandacht krijgen. Want wie kent tegenwoordig Kruyswijk, Franswa, Boterenbrood of Roodenburgh - om maar een paar namen te noemen? Bekendheid draagt bovendien bij aan behoud van erfgoed. Mijn Amsterdamse Schoolfoto's zijn gebruikt in de brochure van de Amsterdamse Open Monumentendag 2016, in de permanente tentoonstelling van Museum Het Schip en in de tentoonstelling Wonen in Iconen in Bezoekerscentrum De Dageraad, te zien tot december 2017.

Reacties

geplaatst door Wout Albers op 8 mei 2016 om 12:47:

Er is nog een beeld in het (volgens mij nieuwe) pand aan de Semarangstraat toegevoegd op de hoek Semarangstraat/ Tidorestraat. Ik vermoed dat die van (/naar een beeld van) Hildo Krop is. De Semarangstraat aan de overzijde van dit beeld is ook onderdeel van de oorspronkelijke Batikblokken en de renovatie van 2006/2008 en is wel uit die tijd (bouwjaar 1925). De buitenzijde is bij die renovatie intact gebleven. Duidelijke Amsterdamse school is in raampartijen en kenmerkende rondingen volledig behouden. Voor het overige is deze straat vrij simpel uitgevoerd qua architectuur. Ik heb nog bouwtekeningen en blauwdrukken uit die tijd en van de renovatie.

geplaatst door Marcel Westhoff op 8 mei 2016 om 18:40:

Bedoel je dit beeld? http://adambeeldenva1900.blogspot.nl/2012/10/tom-claassen-de-hark.html Inderdaad een nieuw pand. Zeker geen Krop - maar wel opmerkelijk!

geplaatst door Wout Albers op 8 mei 2016 om 19:57:

In aanvulling van de bovenstaande informatie: Ik begrijp van Gert-Jan Lobbes dat de architecten van de oude blokken in de Semarangstraat Dekker en Japhanion zijn. Het beeld is inderdaad het genoemde beeld, en geen Amsterdamse school dus. Het past er gek genoeg wel grappig bij, een moderne "De Hark" van Tom Claassen dus.

geplaatst door Ronald Klip op 26 februari 2017 om 15:26:

Kleine aanvulling: volgens oude kranten was de wijkvereniging Eltheto II de oorspronkelijke opdrachtgever. Die kreeg in 1926 het terrein in erfpacht en wordt later genoemd als eigenaar van de panden. Volgens de gedenksteen was dominee Van Hoogenhuyze de voorzitter van het bestuur van de vereniging. Hij was ook de drijvende kracht achter de bouw van de kerk.

geplaatst door Redactie Platform Wendingen op 27 februari 2017 om 12:17:

Dank Ronald! De opdrachtgever is toegevoegd.

Je moet eerst inloggen voordat je een reactie kan plaatsen.
Als je nog geen account hebt, dan kan je je aanmelden voor een account.